Có một số bài viết của một người anh mà tôi rất ngưỡng mộ bởi cách sống, cách suy nghĩ, cách viết rất đáng để học hỏi. Tôi mạn phép anh đăng lại một số bài của anh lên website này để góp một ít hương hoa cho diễn đàn của chúng ta..

Có sự đồng ý của anh qua email như sau:
Chao ban Tri,
Ban hay tu nhien su dung tat ca cac bai viet cua toi. Voi long tot cua ban doi voi que huong cua ban, toi uoc mong nguoi dan cua ban se la nhung cong dan tot cho dat nuoc cua minh.
Tran trong.
Hoang Huu Phuoc
(TB: Xin loi vi he dieu hanh Vista khong de dang danh may tieng Viet co bo dau. Xin thong cam)

Từ sau ngày thống nhất đất nước, độc giả miền Nam bắt đầu làm quen với kiểu Việt hóa phiên âm trên báo chí, bản tin, sách vở, những từ nước ngoài như tên người, tên địa danh, tên quốc gia, v.v. Mục đích của việc Việt hóa phiên âm này ắt nhằm giúp độc giả thuộc mọi thành phần – nhất là tầng lớp công nhân và nhân dân lao động nghèo ít học – có thể đọc được một cách dễ dàng từ nước ngoài. Thế nhưng, thời gian nhiều năm qua đã quá đủ để chúng ta nhìn lại những bất hợp lý trong Việt hóa phiên âm như một hình thức “dạy dùm” đã lỗi thời, không còn cần thiết, và chứa nhiều bất hợp lý, đối với trình độ văn hóa chung của người dân hiện nay, nhất là khi Việt Nam đã được tổ chức UNESCO khen tặng cho thành tích xóa nạn mù chữ, đồng thời nhiều Trung Tâm Ngoại Ngữ được mở ra đáp ứng ngày càng đầy đủ hơn nhu cầu học ngoại ngữ của người dân.

Thử tham khảo bảng liệt kê sau, người ta không hiểu vì sao có sự “khai tử” những từ Hán-Việt sẵn có cả trăm năm qua, cùng lúc với việc duy trì những từ Hán-Việt khác cho đến tận ngày nay, và ai là tác giả dẫn đến các quyết định “khai tử” và “duy trì” số phận những từ này.

A) Vài Thí Dụ Của Nhóm Được Phép Tiếp Tục Sử Dụng

Image resized (Original file: 574x487)

Ghi chú:
* Không cần ghi đủ là Anh Cát Lợi và Pháp Lang Sa vì trên thực tế ở Miền Nam thực sự ít dùng cho hai nước này so với từ Anh và Pháp
** Dùng cho đến khi Tiệp Khắc bị phân chia thành Czech và Slovakia năm 1993

B) Vài Thí Dụ Của Nhóm Buộc Phải Dùng Dưới Dạng Việt Hóa Phiên Âm

Image resized (Original file: 557x425)

Đối với các quốc gia mới thành lập, Việt Nam lại áp dụng không thống nhất vì có nhiều tên phải dùng kiểu Việt hóa phiên âm, trong khi có tên lại được “dịch” sang tiếng Việt, mà “dịch” là điều tối kỵ đối với tên quốc gia và tên người, thí dụ nước Côte D’Ivoire hay Ivory Coast lại được “dịch” thành Bờ Biển Ngà (Ivory = ngà , Coast = bờ biển).

Năm 1995 tôi đã rất vất vả đi tận Tây Trúc (tức … Ấn Độ) thỉnh … một quả địa cầu cho con tôi vì các quả sản xuất ở Việt Nam đều ghi tên quốc gia kiểu Việt hóa phiên âm mà tôi cho rằng sẽ hại đến sự học tập của trẻ thơ và mất sự kính trọng nó dành cho Bố nó khi nó nhận ra sự khác biệt giữa cái tên Hoa Kỳ với cái tên Âu-xtrây-li-a rồi hỏi “Bố ơi sao Hoa Kỳ không gọi là Du-nai-tít Sờ-tết Óp A-mê-ri-ca vậy Bố” để thấy Bố nó cà lăm nghẹn họng. Đúng là chúng ta chiến thắng cái anh Mỹ ngắn gọn đẹp đẽ chứ nào phải anh dài thườn thượt như lươn ấy! Đó là chưa kể vào những năm 1990 tin tức World Cup trên các báo thể thao còn có dạng tả-pí-lù như:
I-ta-li-a – Nam Tư : 0 – 0 / Ô-xtrây-li-a – Bồ Đào Nha : 4 – 3 theo đó, Ô-xtrây-lia là Việt hóa phiên âm từ tiếng Anh, Bồ Đào Nha và Nam Tư là tiếng Hán Việt người Việt đã dùng từ thời chữ quốc ngữ xuất hiện, còn I-ta-li-a thì … bó tay do không phải Việt hóa phiên âm từ tiếng Anh mà do ai đó muốn khoe mẽ rằng ta biết tại Mexico người bản xứ phát âm là Mê-hi-cô, rằng tên Juan ở Tây Ban Nha (sao không là nước Sờ-pênh?) phát âm là “hoan” chứ không phải “gioăng”, và rằng ở Ý không ai dung tiếng Anh là Italy để phe ta phiên âm thành I-ta-ly. Những hỗn độn này nhất thiết cần được nghiên cứu chấn chỉnh nghiêm túc theo các tiêu chí gợi ý sau:

1- Nên sử dụng chuẩn tiếng Anh vì các lợi điểm (a) phổ biến, (b) không có các chữ cái phức tạp cho vi tính như tiếng Pháp, và (3) yêu cầu của Chính Phủ Việt Nam trong gia tăng đầu tư đào tạo nâng cao năng lực tiếng Anh của người dân.

2- Đối với các tên quốc gia đã được người Việt dùng quen bằng tiếng Hán Việt và đang dùng thì vẫn duy trì vì tất cả đã trong kho tàng từ vựng thâm thúy của Việt Nam; nhưng những tên mà các nhà giáo dục ta đã lỡ bỏ mấy mươi năm nay thì không cần phải sử dụng lại vì các thế hệ trẻ không biết đến (nhưng có game show TV của ta gần đây lại hỏi thí sinh “Gia Nã Đại” là tên quốc gia nào thì rõ là kỳ dị).

Chỉ khi nào việc Việt Hóa phiên âm bị loại trừ thì tên các nguyên thủ quốc gia nước ngoài mới không bị biến thành A-bị-xịt (Thủ tướng Thái Lan), Xi-xà-vạt Kẹo-bun-phan và Cay-xỏn Phôm-vi-hản (Lào), tên danh nhân Trai-kốp-xki hay Chai-cốp-xki viết bằng tiếng Anh mới dễ cho học sinh tra cứu trong bách khoa toàn thư tiếng Anh, và tên vị tướng tình báo Nga vĩ đại đánh bại Đức Quốc Xã trong Thế Chiến II là Kyznesvov mới không bị biến thành Cu-Dơ-Nhét-Xốp.

Hoàng Hữu Phước, Thạc Sĩ Kinh Doanh Quốc Tế

Ghi chú:
Bài trên do Hoàng Hữu Phước, Giảng Viên Anh Văn & Trợ Lý Khoa Ngoại Ngữ Cao Đẳng Sư Phạm TP HCM, viết gởi Báo Sàigòn Giải Phóng tháng 4 năm 1982. Nay được hiệu đính cho có thông tin cập nhật hơn.