Chúng ta là những người con Quảng Ngãi, nhưng thú thật những đề tài mà chúng ta trao đổi nhiều trên diễn đàn lại ít khi là đề tài của tỉnh nhà. Lần này tôi muốn đưa lên diễn đàn của chúng ta một chủ đề của Quảng Ngãi mình mà tôi đọc được trên báo Tuổi Trẻ (dù hơi muộn). Đây cũng xem như một thông tin về tỉnh nhà (dành cho những bạn chưa đọc),và nếu có thể thì chúng ta cùng trao đổi về đề tài gần gũi này.

TT - Việc Quảng Ngãi dám mạnh tay chi đến 225,3 tỉ đồng để xây một con đập nhằm giữ nước “làm đẹp” thành phố đang làm dư luận địa phương nghèo này bức xúc. Nó không chỉ tốn tiền mà còn có thể ảnh hưởng đến nước mặt, nước ngầm và thoát lũ.


Nếu như Huế có sông Hương, Đà Nẵng có sông Hàn thì Quảng Ngãi có sông Trà Khúc. Tuy nhiên không được “may mắn” như các địa phương trên, sông Trà Khúc đoạn chảy qua trung tâm TP Quảng Ngãi hễ đến mùa khô hạn là cạn nước, trơ cả lòng sông tạo thành những bãi bồi khiến hình ảnh của con sông không mấy thi vị.

Ngăn sông để tạo cảnh quan?

Theo quyết định phê duyệt bổ sung do chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Xuân Huế ký, đập dâng nước hạ lưu sông Trà Khúc có tổng chiều dài 1.184m và chia làm hai đoạn: đoạn 1 dài 860m được xây dựng theo hình thức đập tràn thực dụng mặt cắt ngang hình thang, cao trình đỉnh đập là 3,15m. Đoạn 2 dài 324m được thiết kế theo hình thức dạng cống hở đóng mở bằng cửa van gồm 12 khoang với cao trình đỉnh cửa van là 3,15m. Ngoài ra còn có thêm hai tiểu dự án xây dựng kè bảo vệ hai bờ thượng lưu thân đập theo hình thức kiên cố, gồm kè bờ nam dài 496m và kè bờ bắc dài 504m.

Đó là lý do chính khiến UBND tỉnh Quảng Ngãi quyết tâm xây dựng một hệ thống đập dâng bằng bêtông cốt thép nằm phía hạ lưu sông, cách cầu Trà Khúc 2 chừng 1.000m. Theo quyết định số 973 do chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Xuân Huế ký ngày 15-6, dự án đập dâng hạ lưu sông Trà Khúc có tổng vốn đầu tư lên đến 225,3 tỉ đồng. Một số tiền khá lớn khi thu ngân sách trong sáu tháng đầu năm 2009 của tỉnh là 612 tỉ đồng. Mục tiêu đầu tư của dự án được ghi rõ: “Giữ nước, tạo mức nước dâng hợp lý cho đoạn sông Trà Khúc đi qua TP Quảng Ngãi phục vụ phát triển kinh tế xã hội, tạo cảnh quan phục vụ du lịch giải trí, ngăn mặn xâm nhập và hạn chế ô nhiễm nguồn nước mặt, nước ngầm hạ lưu sông Trà Khúc”.

Theo ông Trương Quang Việt - giám đốc Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Quảng Ngãi - đơn vị được giao làm chủ đầu tư dự án, sau khi xây dựng xong đập dâng này sẽ làm nhiệm vụ ngăn không cho nước đổ ra cửa biển như lâu nay mà ứ lại tạo nên một chiếc hồ lớn. Khi ấy sông Trà Khúc đoạn chảy qua TP Quảng Ngãi sẽ trở nên “xanh” và “dịu mát” ngay trong mùa khô hạn nhất, hình ảnh mà xưa nay người dân Quảng Ngãi chưa hề thấy.

Nhiễm mặn tệ hơn, không thoát lũ được

Có hi vọng là khi xây dựng đập dâng ngăn nước sông Trà Khúc thì sẽ giúp “ngăn mặn xâm nhập và hạn chế ô nhiễm nguồn nước” như trong quyết định đã phê duyệt hay không?

Rất nhiều người cho rằng không thể có chuyện đó xảy ra. Thậm chí nếu làm đập ngăn không cho nước chảy ra biển như trước đây thì tình trạng nhiễm mặn sẽ tồi tệ hơn nhiều lần. Ông Nguyễn Công Liêu, chủ tịch HĐND xã Nghĩa Dũng (TP Quảng Ngãi) - xã nằm ở hạ lưu sông Trà Khúc, cho biết sau khi nghe chủ trương xây đập, người dân đã kịch liệt phản đối. Theo ông Liêu, lâu nay vào mùa khô hạn một số vùng hạ lưu sông Trà Khúc thường xuyên bị nhiễm mặn. “Bây giờ làm đập ngăn không cho nước ngọt chảy về nữa thì chắc chắn nước biển sẽ xâm nhập, tràn lên. Khi ấy môi trường sống của hàng vạn con người dọc hai bờ sông Trà Khúc sẽ bị đảo lộn. Ngay cả nguồn nước ngầm cũng sẽ bị nhiễm mặn”.

Một vấn đề khác gây lo lắng là liệu TP Quảng Ngãi có chìm trong nước lũ khi con đập dài 1,1km, cao 3,15m nói trên trở thành chướng ngại vật cản đường thoát của nước vào mùa mưa lũ? Theo ông Nguyễn Thành - một người dân sống bên chân cầu Trà Khúc, vào mùa lũ con sông này trắng nước, thậm chí có năm nước lũ mấp mé cả thành cầu.

Theo ông Trương Quang Việt, năm 2004 tỉnh Quảng Ngãi đã phê duyệt dự án nói trên với tổng vốn đầu tư 70 tỉ đồng. Tuy vậy dự án bị gián đoạn mãi đến năm 2009 mới khởi động trở lại với tổng vốn được điều chỉnh lên đến 225,3 tỉ đồng. Cũng theo ông Việt, dự án này xem ra đang gặp nhiều quan ngại: đó là mỹ quan của TP có thể bị xáo trộn và khả năng tiêu thoát lũ sợ không đảm bảo. “Dự án đang triển khai phần thiết kế kỹ thuật và sẽ thi công sau khi những quan ngại nói trên được xử lý. Tuy nhiên nó còn tùy thuộc vào nguồn vốn bởi dự án này quá lớn lại được đầu tư hoàn toàn bằng ngân sách. Trong trường hợp các quan ngại trên không được giải quyết rốt ráo, sở sẽ đề xuất không thực hiện dự án” - ông Việt khẳng định.

Đập dâng thường dùng cho giao thông

Nếu đập dâng hạ lưu sông Trà Khúc chỉ đơn thuần làm nhiệm vụ đập ngăn nước để tạo cảnh quan môi trường cho TP Quảng Ngãi thì tôi e rằng khó đem lại hiệu quả kinh tế. Việc xây đập dâng ngăn nước trên một dòng sông thông thường gắn với nhiệm vụ giao thông, làm cầu nối hai bên bờ sông tạo điều kiện đi lại thuận tiện cho người dân, thế nhưng trong quyết định điều chỉnh, phê duyệt bổ sung dự án đập dâng sông Trà Khúc không đề cập vấn đề này.

Đặc biệt trong dự thảo đề cương khảo sát, lập thiết kế kỹ thuật bản vẽ công trình của đơn vị thi công có đề cập đến việc sẽ giúp giảm xâm nhập mặn cho phần hạ lưu sông sau khi dự án hoàn tất. Thế nhưng, thật ra nếu có thì đập dâng này chỉ có thể giảm xâm nhập mặn cho sông từ thân đập trở lên, còn phía hạ lưu của đập khó giải quyết được. Nhất là vào mùa khô, nước được điều tiết rất ít nhằm giữ nước tạo cảnh quan như mục tiêu đặt ra, do đó vấn đề xâm nhập mặn phía hạ lưu của đập là khó cải thiện được.

Ông Nguyễn Đình Bưu, giám đốc Ban quản lý đầu tư và xây dựng thủy lợi 6 (Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn)

ĐĂNG NAM - MINH THU (bài của báo Tuổi Trẻ)