Đây là bài thơ của cụ Nguyễn Đức Minh ngày xưa nhà ở gần ngay ngã ba đường từ Tư Nghĩa lên có lối rẽ sang HTX Tân An nay đang sinh sống tại Đầm Ri, cụ viết bài thơ này vào những năm 1970, năm nay cụ thọ đã 81 tuổi.
Mời mọi người cùng đọc nhé!




1970
Nguyễn Đức Minh
chú thích:
Ngày xưa hai bên đường xuống huyện Tư Nghĩa có hai hàng dương liễu, giờ thì không còn nữa.
Phủ: huyện (Tổng: tỉnh).
Sông Nha chính là tên con sông mà cầu Phủ bắt qua, điều này người trẻ chúng ta ít ai biết.
Dinh: Dinh bà gần cầu Phủ.
Máng: Mương Máng (gần Bến Nắng thì phải).
Tháp Hoà Thượng: thuộc Chùa Viên Lâm.

Cảm ơn bạn huuhien1269 đã sưu tầm bài thơ hay của tác giả Nguyễn Đức Minh.Về bài thơ này thì tôi không có ý kiến gì.
Riêng phía dưới bài thơ thì bạn có chú thích:
Phủ : Huyện // Tổng : Tỉnh

Không phải vậy đâu bạn,
Thời xưa mà cụ thể là sau 1831 thì Tổng tương đương với Xã hiện nay,Tổng gồm nhiều làng hay nhiều Xã nhỏ.Đứng đầu Tổng là Chánh Tổng(như cụ Chánh Cần ở Tân Hội,trước năm 1945 có giai đọan cụ đã làm Chánh Tổng Nghĩa Trang quê mình đó).Vậy Tổng ngày xưa là Xã bây giờ thôi.
-Thế còn Tỉnh?,,Tỉnh ngày xưa cũng là Tỉnh như bây giờ thôi!đứng đầu Tỉnh là vị quan có chức danh Tuần Phủ(hay Tuần Vũ)
Vậy Tổng không phải là Tỉnh.
Nói đến đây chắc có người thắc mắc,thế thì Tổng Đốc Hà Nội là ông Hòang Diệu hay Tổng trấn Gia Định là ông Lê Văn Duyệt ngày xưa,mấy ổng có làm quan cấp Xã bao giờ đâu,nếu làm thì phải gọi là Chánh Diệu,Chánh Duyệt như Chánh Cần ở quê mình chứ!sao phải gọi là Tổng Đốc,Tổng Trấn? và vì Hà Nội,Gia Định là 2 tỉnh thành lớn mà! vậy Tổng phải là Tỉnh thôi!

Sự thật như thế này:
Năm 1831 Vua Minh Mạng dổi các Trấn củ thành các Tỉnh.,Việt Nam thời đó có 30 tỉnh,ngoài Quảng Trị có 18 tỉnh,từ Quảng nam trở vào có 12 tình.Thừa Thiên là kinh đô.
Đứng đầu các tỉnh là quan Tuần Phủ(Tuần Vũ),nếu là Tỉnh lớn như Hà Nội thì đứng đầu là quan Tổng Đốc,,vậy Tổng Đốc để chỉ chức danh lớn hơn Tuần Phủ mà thôi!,chứ Tổng ở đây không phải chỉ Tỉnh lớn hay Tỉnh nhỏ gì cả!

-Phủ và Huyện: Phủ lớn hơn Huyện,một Phủ có thể gồm nhiều Huyện,,như Tư Nghỉa là Phủ,có thời điểm bao gồm cả huyện Nghĩa Hành và Mộ Đức,Nghĩa Hành,Mộ Đức là Huyện
Vậy Phủ không phải là Huyện,,,Phủ phải lớn hơn huyện.

-Sông Nha:Nha là một càch gọi khác của Phủ mà thôi
ví dụ như có câu: "Khi xa cách vách cũng xa,khi gần cách Phủ cách Nha cũng gần" Nha cũng là Phủ mà thôi.
Trong bài thơ của Ông Đức Minh,Sông Nha là Sông Phủ bây giờ đó(bạn huuhien1269 nói đúng),,nhưng vì muốn gieo vần nên tác giả dùng "Sông Nha" thôi!

Chắc có lẽ còn "phê tết" nên bạn huuhien1269 chưa kịp sưu tầm kỹ chút thôi...không sao đâu.
Thân chào anh chị em.
QT

Chánh tổng là chức danh người đứng đầu một tổng (gồm một số xã). Đơn vị tổng đã có từ thời Lê, được thiết lập dưới thời Tây Sơn và bị bãi bỏ dưới thời Gia Long. Thời Minh Mạng lập lại cấp tổng và đặt chức CT. CT là thuộc viên của chính quyền cấp huyện; giữ vai trò trung gian giữa cấp huyện và cấp xã, truyền lệnh của chính quyền cấp trên xuống làng xã thuộc phạm vi tổng và giám sát việc thực hiện những lệnh đó. Thời Pháp thuộc, ở Nam Kỳ, chánh tổng và phó tổng được xếp trong ngạch nhân viên hành chính, được hưởng lương và xếp hạng bậc. Trước 1887, chánh tổng và phó tổng do chính quyền thực dân Pháp lựa chọn, chỉ định. Sau 1887, CT được tuyển lựa thông qua thi tuyển. Từ 1918, CT được tuyển lựa thông qua bầu cử (cử tri thuộc các thành phần có chức quyền, có tài sản, có bằng cấp). Thống đốc là người quyết định cuối cùng trong việc tuyển lựa này. Ở Bắc Kỳ và Trung Kỳ, CT được lựa chọn qua bầu cử và là người thay mặt cho tổng về mặt hành chính và pháp lí (như lí trưởng ở cấp xã) để giao thiệp với cấp trên.

Ông Chánh Tổng (mà cụ thể là ông Chánh Cần) ở Tân Hội mà bạn quynhtrang đề cập đến, chính là ông của tôi (bác ruột của ba tôi). Thỉnh thoảng tôi vẫn được ba kể lại về Ông, và được biết ở thời đó Ông được rất nhiều người nể trọng.

Xin chân thành cảm ơn bạn QT đã đính chính giúp! Tôi luôn trân trọng những lời chỉ giáo như thế vì tôi luôn tâm đắc câu này:"người chỉ ra cái sai của ta là thầy ta".
Cũng vì hiểu theo kiểu "phiên phiến" cho nên trong chú thích của mình có những điều chưa thật chính xác với cách dùng từ thời ấy xin thành thật cáo lỗi! Và nhắc nhở của QT cũng tạo động lực để tôi đi tìm thêm thông tin về những điều mình chưa nắm rõ. Vì thời gian thì có hạn nên cũng chỉ những gì thật sự quan tâm mới phải đi tìm, rất may ngày nay nhờ có công cụ tìm kiếm trên mạng, chỉ cần vài ba cái click chuột là có ngay tất cả những gì mình cần chứ như ngay xưa thì có mất cả tháng trời cũng chưa chắc tìm ra.
Theo những gì trong File tôi đính kèm dưới đây (có cả địa chỉ web nguồn) thì đúng là chúng ta hiểu biết về quê hương ta còn quá ít ỏi, và cơ hội này cũng là dịp để biết thêm về quê hương ta hơn.
Rõ ràng cái tên Nghĩa Trung (và cả Phủ Tư Nghĩa nữa) quả là rất đáng tự hào, tên này đã có từ rất lâu trong sách sử chứ không hề mói như một số tên xã huyện khác, lật lại: CÁC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH TỈNH QUẢNG NGÃI THỜI ĐỒNG KHÁNH (1885-1889) ta mới ngộ ra rằng thời đó thôn và xã là như nhau (cùng ở dưới cấp Tổng), có khác nhau chăng là ở yếu tố diện tích mà thôi (thôn Điền Trang, xã La Châu, xã An Hà...), Mãi cho đến thời Pháp thuộc khái niệm Phủ và Tổng vẫn còn được dùng, nhưng sau 1945 thì đổi thành Huyện và Xã. Bài thơ trên do một người sinh trước 1945 (khoảng 1929 tính đến 1945 là khoảng 16 tuổi) viết vào những năm 1970 thì khái niệm Phủ Tư Nghĩa chỉ còn trong hoài niệm.
Còn giữa Nha và Phủ thì còn phải bàn lại, đồng ý rằng thời đó có thể Nha và Phủ là hai cấp tương đương nhau, cùng ở dưới cấp Tỉnh tuy nhiên, nếu xem thông tin về các huyện Nghĩa Hành, Sơn Tịnh và Đức Phổ thời thuộc Pháp đều trực thuộc Nha Sơn Phòng Nghĩa Định thì sẽ thấy Nha là một khái niệm hoàn toàn khác Phủ.
Một lần nữa xin cảm ơn bạn QT nhé!
Hữu Hiên
Sao mình gửi File đính kèm lấy từ dữ liệu trong PC lại không thành công nhỉ?

Thêm nữa nè:

Phải nói bài thơ hay thiệt
tks bác nha !!