“Với cá nhân tôi, trải nghiệm mang tính quyết định. Tất nhiên, để có một tác phẩm văn học thì không thể thiếu trí tưởng tượng, liên tưởng, bay bổng. Một trang văn chỉ mang tính "văn cảnh", văn "tán gái" chứ không thể là những trang văn sống động, mang nhiều hấp lực, có hồn nếu tác giả ấy thiếu những trải nghiệm cần thiết” - nhà văn Tiến Đạt tâm sự.



Tiến Đạt là một trong những gương mặt văn chương 7X khá tiêu biểu của TP HCM. Truyện ngắn "Vào đời" của anh đã được dựng thành phim và Tiến Đạt được kỳ vọng như một giọng văn lạ. Nhưng Tiến Đạt đã im lặng nhiều năm.

Tốt nghiệp Đại học Luật, anh làm việc tại Saigontourist và đặc biệt gắn bó với công việc này. Sự trở lại của anh với "Thể xác lưu lạc" - cuốn tiểu thuyết đầu tiên được chọn vào chung khảo giải Văn Bách Việt 2009, được coi như một bước tiến mới...

Xuyên suốt "Thể xác lưu lạc" là những con người với những nỗi cô đơn không thể tỏ bày. Trong đó, Trần - một chàng trai đào hoa, có sức cuốn hút kỳ lạ với phụ nữ, chìm đắm trong những cuộc tình "không đầu không cuối", "những va chạm thể xác thuần túy chỉ thỏa cơn khát và khỏa lấp thời gian".

Trâm - một cô gái xinh đẹp nhưng luôn có những ý nghĩ lạ lùng, chìm trong nỗi suy tư sâu kín và Trần, hai người yêu nhau từ lúc bước chân vào cổng trường đại học và xa nhau vào đúng ngày Trần chở Trâm bằng xe đạp đến trường nhận bằng tốt nghiệp. Một sự "biến mất" đầy uẩn khúc mà Trần không dám tìm hiểu tận tường. Để rồi từ đó, Trâm và đứa con trong bụng cô mà anh không chắc chắn có hay không đã trở thành một vùng ký ức dai dẳng, đeo bám, thậm chí ám ảnh anh.

Nhiều người đàn bà đã đến với Trần, dù sâu sắc hay chỉ duy nhất một đêm thì đều gặp nhau ở một điểm: Không lợi dụng, không vì vật chất. Họ tự nguyện đến với anh bằng thứ đam mê bản năng không đòi hỏi trách nhiệm. Họ đến với anh bởi sự cô đơn trong tâm hồn, bởi sự tẻ nhạt trong cuộc sống và cùng bỏ anh đi mà không một lý do nào. Đã có lúc anh tưởng mình là người đàn ông "hiểu quá rõ những người đàn bà" nhưng rốt cuộc anh chỉ làm họ thỏa mãn trong giây phút đam mê chứ thực ra anh không hề hiểu họ. Những người đàn bà ra đi mang theo nỗi u uẩn, nỗi cô đơn mà anh không thể nào giải thích.

Bằng lối kể đan xen sự kiện và cảm xúc giữa hiện tại và quá khứ, "Thể xác lưu lạc" của Tiến Đạt không dừng lại ở nỗi cô đơn của lớp trẻ mà nỗi cô đơn đó còn lục về quá khứ, nơi cha mẹ anh, cha mẹ Tuyên, cha mẹ Trâm… đã sống cùng những bí mật, những đau đớn không thể nói ra để rồi những đứa con của họ hồ nghi, "mù mờ" về chính bản thân mình. Thể xác lưu lạc hay chính tâm hồn lưu lạc?

Sau những vật lộn, day dứt với quá khứ, sau những sự kiện xảy ra trong hiện tại, anh giật mình nhận ra, "bước chân quay về nhưng tâm lại là kẻ ra đi thì chỉ mang lại phiền toái cho chính mình và xúc phạm sự mong chờ của người thân". Anh đã thấy rằng chính quá khứ về mối tình dang dở, về những uẩn khúc trong cuộc đời đã níu giữ không cho anh được sống yên ổn với hiện tại.

Kết thúc câu chuyện, Trần trở về với căn nhà của mình, nơi có người vợ vẫn đang mong đợi anh về dù rằng cô là người đề nghị ly thân. Anh đã hiểu giá trị của hiện tại, giá trị của tình yêu, của những gì anh có ngay chính lúc này chứ không phải từ một ai đó đã trở thành quá khứ, từ những sự việc đã là quá vãng.

"Ngày mai, câu đầu tiên anh gặp vợ sẽ chính thức thông tin Trâm đã chết, đứa con giữa anh và Trâm đã không bao giờ có. Anh sẽ mạnh miệng trả lời Trâm đã bị tai nạn chết ngay trong chính ngày nàng đang đi đến trường nhận bằng tốt nghiệp". Quá khứ đã ngủ yên, giây phút tỉnh thức với hiện tại đã đưa anh trở về với chính mình. Đưa thể xác anh trở về với linh hồn "mặc những mùa gió cũ quay ngược chở nặng ký ức xao động giữa cố hương".

- "Thể xác lưu lạc", anh nói được viết ở nhiều điểm đến. Hẳn là anh đã viết nó trên những chuyến công tác?

- Đúng là tôi viết cuốn tiểu thuyết này tại nhiều điểm dừng chân trong nhiều cuộc hành trình. Đối với dân làm du lịch chúng tôi, việc xê dịch là điều khó tránh khỏi, và đây cũng rất hợp với tạng của tôi, đam mê thú lang bạt.

- Công việc luôn cắt vụn mạch suy nghĩ và những trang viết của chúng ta. Với anh thì càng rõ ràng hơn. Anh có coi văn chương là một niềm vui ngoài công việc chính? Hay đó là cái nghiệp mà anh trót mang?

- Tôi cũng có nhiều trò vui, những thú mê khác, ngoài văn chương. Đối với tôi, văn chương cũng không phải điều gì quá "thiêng" và cũng chưa bao giờ nghĩ rằng văn chương có khả năng làm thay đổi trật tự xã hội. Tôi đến với văn chương vừa thể hiện sở thích mê chữ, vừa đáp ứng thói hiếu kỳ muốn khám phá thêm những tri thức, đặc biệt những câu chuyện, những bí ẩn, những điều mà cá nhân chưa nắm bắt hết được.

- Anh viết ít, chậm rãi và có phần từ tốn hơn những cây bút cùng thời. Vì khí chất của người viết hay vì điều gì khác?

- Thời khốn khó, tôi từng viết điên cuồng, với mục đích lớn nhất là... diệt đói. Thành ra, đã từng đẻ không ít "lúa non"! Tôi kịp ngẫm ra một điều, viết như thế chỉ có thể no bụng chứ không "sướng", không "đã". Viết văn cũng như những loại hình nghệ thuật khác, trước hết tác phẩm phải tạo độ "sướng" cho tác giả thì may ra mới kiếm tìm sự đồng cảm của độc giả, khán thính giả.

Những năm gần đây, tiền bạc không còn là chuyện quá cấp bách, dù cá nhân luôn rất cần (cười), nhưng tác phẩm in chậm, cứ cách ba năm mới in được một cuốn sách. Có nhiều nguyên nhân: lười viết, bí đề tài; có khi có đề tài thì viết không ra hồn, không như mình mong muốn. Nếu so với bạn bè đồng lứa, số lượng tác phẩm in thành sách của tôi ít hơn. Tôi thực sự khâm phục những bạn bè viết khỏe và in sách đều đặn hàng năm. Tôi có quan niệm nghệ thuật cần phải biết mình biết người, tránh đố kị và ham hố rẻ tiền, quan trọng là cần phải kiên nhẫn.

- Sự trải nghiệm có thực sự là quan trọng đối với những con chữ mà anh viết ra?

- Quan niệm của tôi để viết một bài thơ hay thì nhà thơ không cần nhiều trải nghiệm, nhưng nghề văn thì khác! Với cá nhân tôi, trải nghiệm mang tính quyết định. Tất nhiên, để có một tác phẩm văn học thì không thể thiếu trí tưởng tượng, liên tưởng, bay bổng. Một trang văn chỉ mang tính "văn cảnh", văn "tán gái" chứ không thể là những trang văn sống động, mang nhiều hấp lực, có hồn nếu tác giả ấy thiếu những trải nghiệm cần thiết.

- Anh có cho rằng, cuộc sống của chúng ta hôm nay, ở Sài Gòn, hoàn toàn không thích hợp với văn chương? Mọi thứ quá ồn ào, quá nhanh và, đời sống tiêu thụ làm cho mọi thứ được quy đổi quá rõ ràng. Văn chương thì phải lặn sâu hơn, nhìn kỹ hơn. Mà làm vậy thì quá cực nhọc?

- Tuổi thơ tôi gắn liền với nông thôn, sống từ trong xó chợ nhếch nhác đến những khu làng buồn tẻ. Đời sống đô thị, như Sài Gòn chẳng hạn lại hợp với tạng, đúng với văn của tôi hơn. Không gian đô thị sôi động và "có nhiều thứ" như Sài Gòn là mảnh đất màu mỡ để nhà văn chúng tôi cày xới. Không gian như Sài Gòn cũng là nơi khởi nguồn các vấn đề, phát sinh các khuynh hướng xã hội, là chất xúc tác và nguyên liệu quý cho các nhà văn. May ra có như thế mới tạo được tác phẩm đáng đọc, có sức nặng, mang nhiều chiều kích. Nhà văn, theo cách hiểu của tôi thì cần phải đối diện với nhiều thứ, cần phải tự phát hiện và đi tìm ra câu trả lời cho nhiều vấn đề của thời đại và xã hội, chứ không nên thụ động ở ẩn, lặn ở đâu cả theo cách "hưởng nhàn".

- Anh học luật, viết văn và làm du lịch, ba thứ đó có liên quan gì tới nhau?

- Tôi cũng từng vất vả lăn lộn với những nghề lao động tay chân nặng nhọc khác, trước khi chính thức viết văn. Điều này, với tôi, là những trang bị quý giá để mình trưởng thành, trải nghiệm hơn trong đời sống, chuyên nghiệp hơn trong công việc và tạo hấp lực, thuyết phục hơn trong trang viết.

- Với anh, mục tiêu lớn nhất trong cuộc sống là gì?

- Tôi luôn có nhu cầu tìm kiếm sự thanh thản, tự cân bằng mình, và tập xem nhẹ những thứ phù phiếm mang tính hào nhoáng và bề nổi. Biết sống an nhiên, theo tôi, luôn là môn nghệ thuật khó nhất.

- Xin cảm ơn anh!

Thảo Điền (thực hiện)


http://www.cand.com.vn:80/vi-VN/vanhoa/2009/8/117286.cand

Đã xuất bản 2 tập truyện ngắn, mới đây có tiểu thuyết đầu tay vào vòng chung khảo một giải thưởng văn học, cây bút Tiến Đạt tâm sự, chính tuổi thơ nghèo khó, tủi nhục về tinh thần là chất xúc tác mạnh mẽ cho trang viết của anh.

- Vốn là một cây viết thành danh với những truyện ngắn, điều gì khiến anh thử sức với thể loại tiểu thuyết?

- Mỗi thể loại có cái khó và sức quyến rũ riêng. Thực ra, lúc đầu tôi có ý định viết một truyện ngắn trên cái tứ các nhân vật phải giải mã những bài toán, những bí ẩn tâm hồn và tinh thần bằng chính thể xác của họ trong hành trình kiếm tìm hạnh phúc. Khi viết, bỗng thấy đề tài này mình có thể viết dài hơi hơn, có thể "nói" được những gì mình đã và đang ấp ủ bấy lâu nay nên tôi chuyển sang thể loại tiểu thuyết.

- Đầu cuốn "Thể xác lưu lạc", anh đề dòng "khuyến cáo": "tác giả không có khả năng chịu trách nhiệm… về danh tính, sự kiện, dữ liệu...". Dòng chữ này có phải là kết quả của việc trang viết của anh bám quá sát với thực tế mà anh trải nghiệm và liên quan đến?

- Có lẽ do tác giả còn "non tay" nên phải cảnh giác cao độ như thế, vì đây là tiểu thuyết chứ không phải bài phóng sự hay hồi ký! (cười)

Từng tác phẩm, cho dù báo chí hay văn học ít nhiều chuyển tải tâm tư, tình cảm của chính người sáng tạo. Tôi quan niệm nhà văn thì cần phải trải nghiệm và dấn thân, bản lĩnh đối diện với những va đập, chống đỡ với nhiều thứ từ chính cuộc sống và tâm hồn mình, có như vậy may ra mới tìm cho mình những chất liệu tốt có khả năng tạo ra những sản phẩm sống động, có sức hút riêng, lung linh, và không bị độc giả nhận xét là… giả. Còn trải nghiệm như thế nào, sau đó gieo vào trong tác phẩm với liều lượng ra sao, nêm nếm gia vị để trở thành món ăn được độc giả ưa thích thì tùy thuộc vào phong cách của từng người viết. Tôi dám cá cược với nhà báo, chẳng nhà văn nào thống kê được có bao nhiêu… phần trăm tác giả trong tác phẩm! Có khi, chính sự bí ẩn này lại là yếu tố tạo nên sự tò mò, hiếu kỳ, quan tâm của độc giả. Mà độc giả muốn giải mã, trước hết cần tìm mua sách đọc.

Image resized (Original file: 370x417)

Nhà văn Tiến Đạt. Ảnh: Toai Nguyen.

- Sau khi sách phát hành đến nay, anh đã nhận được "khiếu kiện" nào về sự trùng hợp mà cuốn sách nêu ra?

- Tôi đang... chờ, nhưng chưa thấy "em" nào khiếu kiện gì cả. Nếu có trường hợp này xảy ra, tôi sẽ nhanh trở thành tỷ phú, vì sách của tôi phải in nối bản dài dài, cháy hàng liên tục!

- Để viết được "Thể xác lưu lạc", bản thân anh đã "lưu lạc" ra sao?

- Tuổi thơ tôi gắn liền với ngôi chợ nhếch nhác và làng quê hẻo lánh, buồn tẻ. Rồi tuổi thanh niên cũng phiêu bạt khắp nơi, cũng đã trải qua nhiều thua thiệt về vật chất, không ít tủi nhục về tinh thần, cũng như chịu những vết thương tâm hồn. Những va đập, "lưu lạc" chính là liều thuốc bổ để tôi sống lạc quan, mạnh mẽ hơn, nhận diện được những phù phiếm, hào nhoáng bề nổi và có thêm chất xúc tác, nguyên liệu khi viết.

Nhân vật chính tên Trần trong tiểu thuyết Thể xác lưu lạc xuất thân trong một gia đình tiểu tư sản, phong lưu, đào hoa, tài giỏi, khôn ngoan và muôn mặt. Nói chung, giữa tác giả và nhân vật chính có khoảng cách khá xa về nhân thân, nhưng có lẽ giống nhau ở "tâm thế lưu lạc" chăng?

- Không ít lần trong thế giới và cuộc sống trên trang viết của anh đầy rẫy những mặt trái của xã hội, nếu vin lại câu "sống rồi mới viết" như một nhà văn Việt Nam nổi tiếng từng tuyên ngôn thì anh đã "sống" được bao nhiêu phần trăm để viết ra những trang viết như thế?

- Tôi không nghĩ là mình thích khai thác những mặt trái của xã hội. Trong vai một độc giả, tôi sẽ không bỏ tiền ra nhà sách mua những sản phẩm "nặng mùi" và có tính "minh họa đơn điệu" như thế. Phản ánh, hóa giải và chế ngự những mặt trái của xã hội là công việc chính và được xã hội phân công cho các nhà xã hội học, các nhà đạo đức học, các nhà tâm linh học và của các chính khách. Đối với giới viết văn chúng tôi, điều quan tâm nhiều nhất và sâu nhất là thân phận con người. Tất nhiên, trong quá trình phản ảnh thân phận con người, những mặt trái xã hội là chất liệu, là gia vị.

- Từ tập truyện ngắn "Tội lỗi tự nhiên" đến "Thể xác lưu lạc", trang viết của anh thường lấy tình dục và mối quan hệ giữa đàn ông, đàn bà làm trục trong các mối quan hệ dẫn dắt câu chuyện. Với anh, sex trong văn chương có vai trò và ý nghĩa như thế nào?

- Cô đơn và tình dục là hai món không thể thiếu, thậm chí theo suốt thời gian tồn tại và hiện hữu của con người. Tình yêu và tình dục là sợi dây chính kết nối và níu kéo đàn ông và đàn bà. Trong cuộc sống và trong tình yêu, tình dục là đề tài lớn, vấn đề mang tính hệ trọng. Vì vậy, theo tôi, tình dục trong văn chương cũng là đề tài không thể thiếu và luôn gây hiếu kỳ, tạo được sự đồng cảm, hấp dẫn đối với độc giả. Dĩ nhiên, những trang viết khiêu dâm thì chỉ giải quyết tính tò mò nhất thời nếu so với tác phẩm chuyển tải được thông điệp tình dục gắn liền với tình yêu lãng mạn và vĩnh cửu xoay quanh thân phận con người.

- Lần đầu tiên viết tiểu thuyết lại lọt ngay vào vòng chung khảo của một giải thưởng văn học đang được chú ý, cảm giác của anh ra sao?

- Vui nhưng không bất ngờ, vì ngay từ đầu tôi không có chủ ý dự thi.

- Nếu anh khẳng định viết không vì giải thưởng thì vì sao rốt cuộc anh gửi tiểu thuyết đầu tay của mình tham dự giải?

- Thực ra, tiểu thuyết Thể xác lưu lạc hoàn thành đầu năm 2008, nhưng vì một số lý do chủ quan và khách quan nên "lưu lạc" tại thị trường sách khu vực phía nam. Nhờ người bạn thân cũng dân viết văn giới thiệu đến công ty sách Bách Việt trụ sở đóng tại Hà Nội, mục đích của tôi là in sách chứ không phải dự thi. Sau khi đọc bản thảo, có lẽ thấy tác phẩm phù hợp cuộc thi nên ban tổ chức và ban giám khảo đề nghị tôi cân nhắc tham gia. Giải thưởng cũng thích thật nhưng vì tôi không tự tin với tác phẩm khi dự thi với những tác giả, cây bút gạo cội khác. Sau khi biết sách sẽ in và phát hành trước khi công bố giải thưởng nên tôi đồng ý, với tinh thần rất lạc quan là thi chơi cho vui chứ không hy vọng gì! (cười).

- Nhưng khi tác phẩm của anh đã vào đến vòng chung khảo, anh đặt niềm hy vọng gì vào cuốn sách?

- Được người ta bỏ tiền ra mua bản quyền sách, được in sách là quan tâm lớn nhất của tôi. Tôi hy vọng tiểu thuyết Thể xác lưu lạc sẽ được độc giả chia sẻ và đón nhận, cho dù có thể là thiểu số.

- Sau "Thể xác lưu lạc", anh còn dành sự quan tâm cho thể loại tiểu thuyết hay không?

- Tôi đang viết dở dang tiểu thuyết Kỹ nữ mặt tuồng, nội dung xoay quanh cô cave nuôi chí khôi phục loại hình hát bội cổ truyền của cha ông và một anh thanh niên trí thức suốt ngày lang bạt khắp thế gian vì lệnh truy nã do… chính mình ban ra. Nếu mọi việc suôn sẻ, đầu năm 2011 sẽ tìm chỗ in. Điều quan trọng để biến thành hiện thực là phải chống lại căn bệnh lười cố hữu khi đối diện với trang viết.

- Với anh, nghề viết văn khắc nghiệt nhất ở chỗ nào?

- Khắc nghiệt nhất có lẽ là chưa tập làm chủ được khi đứng trước những khen, chê, thậm chí phỉ báng và sỉ nhục - những điều thể hiện tính muôn mặt của đời sống văn nghệ. Cá nhân tôi tâm niệm, sống thì phải tập biết xem đại sự là tiểu sự (thậm chí có những trường hợp cần "AQ" cần phải biết xem đại sự là "vô tích sự", rèn cảm xúc không quá vui khi được khen và hãy đón nhận những lời chê (có căn cứ) là… chân lý! Còn (giả định) gặp trường hợp quá khích phỉ báng và sỉ nhục trang viết của mình, tốt nhất là mình tìm cách đi chỗ khác chơi.

http://evan.vnexpress.net:80/News/chan-dung/2009/08/3B9AE61A/