Tôi đã rất rất nhiều năm nay muốn ngỏ đôi lời kính gửi quý bác sĩ Việt Nam (ở đây, như trong bài viết khác tôi đã lập luận rằng ở Việt Nam nhất thiết nên dùng thuật ngữ “bác sĩ Tây Y” và “bác sĩ Đông Y”, gọi chung là “bác sĩ” để nâng cao tầm chất lượng chuyên môn của các y sĩ, vì “lương y” nghĩa là thầy thuốc có lương tâm chứ khó thể chấp nhận cách dùng hạn hẹp gán ép cho thầy thuốc Đông Y), do thật không dễ dàng gì khi phải nêu sự thật khó nghe cho người Việt vốn có tính cách dân tộc đặc thù là luôn dị ứng khủng khiếp với những gì không là lời khen tặng. Nhưng sự cố thân nhân bệnh nhân sát hại một bác sĩ vừa qua đã làm tôi băn khoăn, quyết định nói lên một sự thật, dù sự thật này rất có thể chỉ là cá biệt, hiếm hoi, và tất nhiên không ám chỉ hay liên quan gì đến vụ sát hại vị bác sĩ ấy, thủ phạm hay nạn nhân.

Năm 1993 khi con tôi lên ba tuổi, cháu bị sốt, và vợ chồng tôi đưa cháu vào Bịnh Viện Nhiệt Đới. Do tôi là người tôn trọng vợ, ngay từ đêm động phòng đã tuyên bố với vợ tôi rằng từ nay tất cả sản nghiệp, lương tiền, bổng lộc của tôi đều phải do nàng làm chủ, đứng tên tất tần tật. Tôi chỉ xin nàng mỗi ba việc gồm (a) tuyệt đối không được động đến những núi sách vở tài liệu bản thảo của tôi mà trong đó có cả những quyển nhật ký tôi viết về những người tôi yêu và yêu tôi, (b) tuyệt đối không được mua sắm bếp gas mà chỉ được xài bếp điện, và (c) tuyệt đối không được cho con uống thuốc mới lạ mà phải chờ tôi kiểm tra dược điển. Tôi phải kiểm tra dược điển vì đó là điều bình thường, vì kiểm tra là công đoạn luôn áp dụng mọi lúc mọi nơi đối với mọi việc quan trọng trong bất kỳ ngành nào, việc nào. Ai đó bảo giám sát kiểm tra không cần thiết, dứt khoát đó là người cẩu thả chây lười sợ bị phát hiện tiêu cực; tương tự, bác sĩ kê toa mà giận dỗi khi bị kiểm tra dược điển thì đích thị đó là bác sĩ được đào tạo với kết quả học tập khả nghi.

Trở lại việc con tôi bị sốt lúc lên ba tuổi năm 1993. Khi nhận được toa của bác sĩ, thấy ghi viêm họng, và thuốc có loại Zinnat rất lạ, tôi mua hết các loại trong toa tại nhà thuốc bịnh viện rồi lên xe Toyota Crown ra về. Lúc kiểm tra dược điển, tôi tá hỏa tam tinh vì Zinnat là loại kháng sinh mới xuất hiện, mà lời khuyên của sách vở y học là đừng bao giờ sử dụng các thuốc kháng sinh mới, dễ sinh ra lờn thuốc trong khi phải nhiều năm mới có chủng loại thuốc mới. Tôi quyết định đi bộ ra nhà thuốc gần đấy mua Amoxicilline là thứ trụ sinh quen thuộc bấy lâu nay Bịnh Viện Nhi Đồng hay cho con tôi uống mỗi khi bịnh viêm họng. Và con tôi bình phục sau đó ít ngày. Tôi vất các vĩ thuốc Zinnat to đùng vào sọt rác, và 13 năm sau, tôi được bác sĩ cho uống…Zinnat vì tôi bị thương không nhẹ ở chân có dấu hiệu nhiểm trùng. Tất nhiên, tôi uống ngay, khỏi cần tra dược điển vì đã biết Zinnat là gì hồi…thế kỷ trước.

Một sự cố khác là năm con tôi lên sáu năm 1996, cháu bị dị ứng, sau lưng nổi những lằn đỏ dưới da. Vợ chồng chúng tôi đưa cháu đến nhà (đường Sư Vạn Hạnh nối dài) một bác sĩ khoa trưởng da liễu nổi tiếng hay lên tivi phát biểu về bịnh ngoài da. Tôi ngạc nhiên thấy ông dùng tay trần khám bịnh cho nhiều bịnh nhân, hết người này đến người khác, mà không hề rửa tay. Tôi định tháo chạy thì đã muộn. Ông chả hiểu con tôi bịnh gì, và ông phán rằng con tôi không bị dị ứng gì sất mà do vải jean “cào da” (trong khi hai cha con tôi chúa ghét vải jean nóng nực nên làm gì có chuyện mua mặc quần áo jean), và ông chứng minh bằng cách dùng móng tay cào lên lưng con tôi để so sánh sắc màu của các lằn đỏ. Sau khi trả tiền công khám, suốt đường về nhà tôi đã làm một việc khiến anh tài xế tên Kha ngạc nhiên vì nhiều năm thấy tôi như cha xứ nay lại không ngớt nguyền rủa dữ dội thóa mạ cay độc tên bác sĩ khoa trưởng bất tài, rất có thể sẽ lây bịnh gì đó cho con tôi từ móng tay dơ bẩn của y.

Một sự cố khác (kể đủ 3 sự cố vì …“sự bất quá tam”) xảy ra năm 2004 khi con tôi 14 tuổi bị ho nhiều. Tôi và vợ tôi đưa cháu đến Trung Tâm Tai-Mũi-Họng (bịnh viện “công”)trên đường Trần Quốc Thảo, Quận 3. Thế kỷ XXI có khác! Toa được in vi tính (tránh việc bác sĩ viết chữ quái đản như cua bò hay lò xo xoắn không ai đọc được dù lẽ ra bác sĩ phải là người có đôi bàn tay mềm mại dịu dàng khi không thuộc ngành nha khoa). Lại có tên thuốc lạ là Donase của nhà sản xuất Hanbul (Hàn Quốc), dù chẩn đoán của bác sĩ…trưởng khoa (khám dịch vụ ngoài giờ ngay tại trung tâm) lại ghi là….viêm họng! Về đến nhà, tôi tra dược điển, dựa theo hai dược chất ghi trên vĩ thuốc Donase gồm Streptokinase và Streptodornase. Thông tin khủng khiếp tra được là:

1- Streptokinase thuộc danh mục Thuốc Độc Bảng B, dùng cho nhồi máu cơ tim cấp, huyết khối động mạch vành, nghẽn mạch phổi, chứng huyết khối tĩnh mạch sâu nghẽn cầu nối động tĩnh mạch, tắc động mạch mạn tính, huyết khối mạch võng mạc, v.v., ở người lớn, có tính kháng nguyên mạnh nên khi bịnh nhân dùng thì bịnh viện phải sẵn sàng túc trực các phương tiện để cấp cứu kịp thời nếu xảy ra dị ứng. Tác dụng không mong muốn rất có thể là xuất huyết nội tạng nặng ở đường tiêu hóa, sinh dục, tiết niệu, sau màng bụng hoặc các vị trí trong não và dẫn đến tử vong, rét run, sốt, hạ huyết áp nặng, loạn nhịp tim, dị ứng, buồn nôn, phát ban ở da, mày đay hoặc ngứa, khó thở hoặc thở khò khè, sưng mắt, sốc phản vệ, v.v., thậm chí tử vong. Nói chung: đây không phải là thuốc cho trẻ em, và không bao giờ là thứ được dùng cho viêm họng!

2- Streptodornase là một thứ enzyme dùng kháng dị ứng.

Tuy nhiều viện bào chế trên thế giới đã phối hợp streptokinase và streptodornase thành thứ dược phẩm chuyên trị chống viêm sưng sau phẫu thuật, giảm phù nề do bịnh trĩ, giảm đau do viêm, chấn thương hàm mặt, áp-xe sau nhổ răng, viêm nha chu, hen, lao, viêm phổi, viêm đường tiết niệu, viêm bàng quang, viêm mào tinh hoàn, sau chấn thương mắt, v.v., trong đó có tăng cường phân hủy và bài tiết đàm nhớt, viêm xoang, viêm mũi cấp và mãn tính, polyp mũi, viêm tai giữa cấp và mãn tính, viêm hầu họng, sau phẫu thuật cắt amidan, sau nạo xoang, thì cũng không vì vậy mà bác sĩ lại kê toa cho một trẻ em uống trị viêm họng. Tôi cất các vĩ thuốc và toa thuốc có tên vị bác sĩ trưởng khoa kia, định dùng làm bằng chứng gởi Sở Y Tế Thành phố Hồ Chí Minh tố giác việc bất cẩn của vị bác sĩ này. Vợ tôi phải can ngăn tôi lại vì sợ ông trưởng khoa mang nhục mất chức trong khi tôi sợ con cái người khác bị cho uống thuốc dành cấp cứu trụy tim khi mang bịnh cảm sổ mũi. Rốt cuộc, tôi thở dài ngao ngán, hậm hực đi bộ ra hiệu thuốc gần nhà mua hai vĩ… Amoxicilline. Tất nhiên, sau ba ngày con tôi khỏe cho đến khi thành một thanh niên mới có lần bị cảm ho trở lại năm 2010 mà tôi trị bằng cách ra hiệu thuốc Tây lựa chọn mua nhiều thứ thuốc thảo dược Việt Nam (của các xí nghiệp dược phẩm lớn) cho con tôi uống, cho ngậm kẹo thảo dược (với sự tích cực tham gia ngậm kẹo suốt ngày của tôi, một mình một ngày hết một hộp trăm viên loại không đường), xoa dầu khuynh diệp, đánh gió (bằng dầu khuynh diệp), xông dung dịch nước muối sinh lý (bằng máy xông khí dung), bổ sung viên đa sinh tố, thức uống dinh dưỡng (trà Dr Thanh), thức uống dân gian…Mỹ (hai quả chanh vắt nước vào một lon Coke hay Pepsi), và… Amoxicilline.

Kể tất cả các việc trên, tôi mong các bác sĩ hãy thay đổi tư duy rằng Ngày Thầy Thuốc Việt Nam là ngày các bác sĩ (a) tỏ lòng biết ơn bịnh nhân tức khách hàng vì mọi nghề nghiệp đều hướng đến một công việc duy nhất là “phục vụ” chứ không phải “ban ơn”, nhằm đến một đối tượng cụ thể, để nhận thù lao cụ thể từ đối tượng ấy từ cơ quan chi trả theo luật định, và (b) sinh hoạt sẻ chia rút kinh nghiệm nội bộ về nghiệp vụ, tay nghề, tính chuyên nghiệp, và công trình nghiên cứu khoa học y dược, v.v. chứ không là ngày cực kỳ bất công để các vị chờ đón những lời xưng tụng, tôn vinh và quà cáp từ nhà nước hay thân nhân bịnh nhân.

Khi đã trang bị cho mình tư duy mới ấy, quý bác sĩ sẽ thấy rằng tính chuyên nghiệp buộc bác sĩ luôn tận tâm tận tụy khi cứu chữa bịnh nhân mà mình phục vụ, dịu dàng lễ độ với bịnh nhân mà mình phục vụ, cảm thông ngọt ngào với thân nhân của bịnh nhân mà mình phục vụ. Khi thực hiện một công việc và hàng tháng nhận lương, người có học, có hiểu biết, có đào tạo thực thụ về chuyên môn nghiệp vụ cao cấp không ai cho rằng mình đang ban ơn, đang làm phúc, đang cứu nguy, mà chỉ đơn giản là đang làm tròn phần việc của một nhà chuyên môn cao cấp khi phục vụ khách hàng. “Phục vụ” không phải là từ ngữ mặc định quy về nhiệm vụ của những người cấp dưới như y tá, y công. Đối với ngành y, bịnh nhân là khách hàng mà bác sĩ phải phục vụ đến nơi đến chốn, không vì lý do mệt mõi, quan liêu do thứ bậc, mà quên thân phận người phục vụ của bản thân mình. Tính chuyên nghiệp cao độ còn đòi hỏi sự thể hiện phù hợp của ngôn ngữ cử chỉ mà nét mặt và ánh mắt đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Hết lòng phục vụ bịnh nhân: đó là tôn chỉ duy nhất đúng của một bác sĩ thực thụ, được đào tạo bài bản, hiểu rõ thế nào là đạo đức nghề nghiệp, và thành công ở phương Tây.

Khi đã trang bị cho mình tư duy mới ấy, quý bác sĩ sẽ thấy rằng tính chuyên nghiệp buộc bác sĩ phải không ngừng nghiên cứu y dược, không vì khoản tiền hoa hồng của các công ty dược mà dại dột kê đơn vô tội vạ, xâm hại sức khỏe và tính mạng bịnh nhân.

Khi đã trang bị cho mình tư duy mới ấy, quý bác sĩ sẽ thấy rằng bổn phận của mình còn không những luôn nêu gương sáng bản thân mà còn không ngừng răn đe, giám sát, giáo dục tập thể nhân viên y tế dưới quyền tại đơn vị phải luôn đặc biệt chăm sóc tất cả các bịnh nhân, lễ độ với thân nhân bịnh nhân, và thể hiện tính chuyên nghiệp cao nhất trong sự phục vụ của mình.

Khi đã trang bị cho mình tư duy mới ấy, quý bác sĩ sẽ thấy rằng việc nêu “đồng lương không đủ sống” hay thiếu kinh phí gì gì đó để rồi sự phục vụ trở nên bầy hầy, yếu kém, làm xấu hổ ngành y chỉ là cái cớ của những kẻ không có lòng tự trọng hay danh dự vì nếu không chấp nhận hoàn cảnh hãy nghĩ việc để nhường chỗ lại cho những bác sĩ, y sĩ, y tá, mới ra trường.

Khi đã trang bị cho mình tư duy mới ấy, quý bác sĩ sẽ thấy rằng những bộ phim Hollywood không chỉ đơn thuần là giải trí khi nêu những cốt truyện trả thù đẫm máu và khủng khiếp kinh hoàng của thân nhân người bịnh đối với y bác sĩ nào đã tắc trách trong chữa trị dẫn đến tử vong hay tàn phế của người thân yêu của họ, mà là lời cảnh báo về tinh thần trách nhiệm, sự cẩn trọng trong tác nghiệp của những người làm công việc đầy khó khăn và nhạy cảm của ngành y.

Kính mong quý bác sĩ hãy vì sự an nguy của bản thân và gia đình mà hết lòng chăm lo cho sự an nguy của bịnh nhân và gia đình bịnh nhân, để ngay cả khi kết quả của sự tận tâm là sự bó tay của y học thì vị-bác-sĩ-tận-tâm-với-đôi-dòng-nước-mắt vẫn được gia định bịnh nhân quá cố nể trọng, gần gủi, kính phục, vinh danh.

Hoàng Hữu Phước - Emotino