Nhân mùa thi cử và cũng nhân có chuyện ông "Tiến sĩ 17000USD" vừa qua,rồi nhớ lại cách nay khỏang 15 năm,báo chí rùm beng vụ ông Nguyễn Quang Tuyến(hiệu trưởng ĐHSP Huế)cũng là tiến sĩ dỏm,cóp đề tài của bạn bè lúc du học ở Tibilisi(LX củ),,tôi buồn buồn nghĩ đến chữ DANH trong thiên hạ ngày xưa,sao thấy cũng "vất vả" không kém gì ngày nay,nào là phải vượt đường dài mấy trăm cây số,nào là phải tự tử khi bị hỏng...và dĩ nhiên là có chuyện gian lận nữa!
Tôi xin kể về chuyện gian lận trong thi cử ngày xưa để các bạn chia sẽ với tôi về "cái danh" trong thế gian này!
Câu chuyện như sau: đó là vào khoa thi năm Quý hợi(1623),thời Lê-Mạc,có ông Nguyễn Trật,quê ở Hằng hóa,Thanh hóa...chuyện như sau:
Vị Tiến sĩ trong câu chuyện là này là Nguyễn Trật (1573-?) người xã Nguyệt Viên, huyện Hoằng Hóa (nay thuộc xã Hoằng Quang, huyện Hoằng Hóa, Thanh Hóa). Tương truyền ông là người cao lớn vạm vỡ, khỏe mạnh, tính tình hiền lành chất phác, rất chăm chỉ học hành, đọc sách nhưng vì tối dạ nên học mãi mà không nhớ nổi mấy trang sách, đề bài thì không hiểu hết vì thế mãi đến năm 40 tuổi mới đăng ký đi thi Hương. Biết học trò mình tốt tính nhưng học dở, thầy giáo mới dặn dò các học trò khác khi vào trường thi nhớ giúp đỡ Nguyễn Trật.
Bấy giờ nhà Lê Trung Hưng đánh bại họ Mạc, khôi phục kinh đô Thăng Long chưa được lâu nên mọi việc còn nhiều bộn bề, việc thi cử còn lỏng lẻo nhờ thế mà Nguyễn Trật được bạn bè giúp làm bài mà đỗ Hương cống. Đến khoa thi Hội năm Qúy Hợi (1623) đời vua Lê Thần Tông, Nguyễn Trật theo bạn học về kinh ứng thí. Khi vào thi, bài của 3 kỳ ông đều được bạn giúp, đến kỳ thứ 4 thi văn sách thì điều lạ lùng là bạn bè đều trượt chỉ có mình ông vượt qua được khiến những người quen biết kinh ngạc, bàn tán xôn xao.
Chuyện rằng đêm trước khi thi, Nguyễn Trật nằm mơ có người nói phải mang theo ít muối vào trường thi, tỉnh dậy thấy lạ nhưng ông vẫn làm theo. Khi nhận đề bài, không làm được ông liền buông bút nằm ngủ. Đến gần trưa thì Nguyễn Trật thấy lều thi bên cạnh có tiếng rên bèn hỏi vọng sang thì được biết sĩ tử ở đó bị đau bụng, nếu ăn ít muối sẽ đỡ. Nghe vậy ông lấy gói muối của mình đưa cho người ấy, cảm kích ơn đó, sĩ tử kia liền tặng ông bài thi của mình đã làm gần xong, Nguyễn Trật nhận lấy liền viết thêm vào phần cuối cho xong rồi ghi tên mình mang nộp cho quan trường, sau đó cõng người bạn kia về nhà trọ.
(Trong tác phẩm Tang thương ngẫu lục của hai danh sĩ cuối thời Lê đầu thời Nguyễn là Nguyễn Án và Phạm Đình Hổ cũng có phần viết về câu chuyên thi cử của Nguyễn Trật nhưng cho biết trước đó ông được một thầy địa lý chọn cho một ngôi đất phát tiến sĩ. Trước khi vào thi ông nằm mơ thấy vị thần bảo mang gừng theo, nhờ đó cứu được một sĩ tử và được người này cho bài thi của mình để đền ơn).
Khi các khảo quan chấm thi, thấy bài của Nguyễn Trật làm rất hay riêng phần cuối thì câu văn dần kém hẳn nên vẫn chấm đỗ nhưng cho xếp cuối bảng. Vào thi Đình, không được ai giúp nên Nguyễn Trật đành bỏ giấy trắng bài thi, điều đó khiến vua Lê chúa Trịnh nổi giận không cho treo bảng vàng, không xếp thứ hạng Tiến sĩ.
Trong khi triều đình dự tính xóa tên Nguyễn Trật khỏi tất cả các kỳ thi và đang cân nhắc hình thức xử phạt thì bỗng xảy ra biến loạn. Nhân khi chúa Trịnh Tùng ốm nặng phải giao quyền bính cho con cả là Trịnh Tráng, người con khác của chúa là Trịnh Xuân đem quân giành quyền, giao tranh xảy ra làm kinh thành hỗn loạn. Mặc dù giết được Trịnh Xuân nhưng sợ tàn dư của bè đảng chống đối còn mạnh nên Trịnh Tráng vội rước vua tạm dời vào Thanh Hóa.
Trên bia Tiến sĩ khoa Qúy Hợi (1623) cũng có dòng chữ ám chỉ sự việc này như sau: “Đến ngày tháng 6 mùa hạ, gặp thời tiết sấm chớp mưa gió các quan văn võ tạm rước thánh giá hồi loan để củng cố căn bản, hòa hợp lòng dân để nước nhà được thêm lớn lao rạng tỏ”.
Biến loạn này không ngờ lại là điều may mắn cho Nguyễn Trật, trong lúc hỗn loạn tại kinh thành, vì có công hộ vệ xa giá của vua lánh nạn vào Thanh Hóa nên việc xóa tên và dự định trừng phạt ông đã được triều đình bỏ qua. Cuối cùng tên của Nguyễn Trật vẫn được giữ trong danh sách sĩ tử đỗ Tiến sĩ và ông chính là vị Tiến sĩ đặc biệt nhất trong lịch sử nước ta. Sau này ông làm quan đến chức Công khoa Đô Cấp sự trung, được đánh giá là người thanh liêm, nhân dân yêu mến gọi là là quan Nghè Nguyệt Viên.
Hihi!..như vậy xem ra ông Nguyễn Trật là người tốt số,ông cứ nằm im,có ai giúp thì làm bài,khg ai giúp thì sẵn sàng bỏ giấy trắng chứ khg "năng động" như các tiến sĩ dỏm ngày nay!mặc dù là tiền sĩ dỏm nhưng xem ra ông TRẬT vẫn còn giữ được chữ "Sĩ",chứ khg đến nổi phải chối lanh quanh như ông Nguyễn Ngọc Ấn(tiến sĩ 17000USD).
Ngày xưa việc ít phức tạp,làm quan có liêm khiết là được lắm rồi,nên xem ra tiến sĩ dỏm của ông Trật cũng khg nguy hại gì cho xã hội lắm!...Cái tiến sĩ dỏm của ông Nguyễn ngọc Ấn vừa rồi mới thật là nguy hại cho nhân dân.
Không biết 3 ông: TRẬT,TUYẾN,ẤN...có bà con gì với nhau khg nhỉ???!!!!
QT tham khảo và tổng hợp từ các nguồn.
Chuyện khoa bảng "dỏm" ngày xưa,,QT còn 1 "cú" nữa xin hầu chuyện các bạn sau
Thân ái.