Mấy năm nay cứ vào những ngày của tháng này, tôi có ý định viết một bài để kể cho các bạn nghe về tiếng bom Sa Diện..nhưng không hiểu vì sao cứ nhân hứng rồi cũng vừa toan cất bút,bởi có lẻ tôi nghĩ giữa cái thời đại mà thành công thì nghĩa là phải làm ra tiền cho thật nhiều,chỉ biết làm giàu và làm giàu.,nên nếu đọc những dòng này chắc tôi sẽ bị "quê",nên tôi cứ hẹn lần hẹn lựa.!
Thôi thì năm nay "son phấn thà cam dày gió bụi",tôi xin kể lại câu chuyện cách nay đã 89 năm mà lịch sử đã nhiều lần nhắc tới.
Đó là biến cố ngày 19/6/1924 khi tiếng bom vang rền tại Sa Diện(Quảng Châu.Trung Quốc)do 1 thanh niên Việt nam ném vào viên toàn quyền Đông dương lúc bấy giờ là Merlin,đã gây nên 1 phen kinh hồn khiếp vía cho bọn thực dân Pháp và là niềm phấn khích cho những thanh niên cách mạng Việt nam lúc bấy giờ.
Người ấy không ai khác hơn là 1 vị thanh niên anh hùng, có tên là:Phạm Hồng Thái.
Phạm Hồng Thái sinh ngày 14-5-1895, tên khai sinh là Phạm Thành Tích, người Nghệ An
Từ nhỏ Phạm Hồng Thái đã tận mắt nhìn thấy những tội ác của thực dân Pháp trấn áp các cuộc khởi nghĩa: Những chí sĩ cách mạng bị sát hại, làng xóm bị đốt cháy, của cải bị cướp phá… Tất cả những điều ấy khơi dậy lòng căm thù tột độ đế quốc trong anh. Phụ thân của anh vì tham gia khởi nghĩa đã bị bức hại, đã từng phải chạy trốn đến tỉnh Lạng Sơn, ẩn nấp trong một khu rừng giáp giới với Trung Quốc, dạy học tư để sinh sống. Phạm Hồng Thái sớm tham gia Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội. Trước khi ám sát viên Toàn quyền Merlin, anh đã có ý đồ mưu sát một tên quan to khác của nhà cầm quyền Pháp, sau đó do bạn bè nhiều lần khuyên ngăn, mới từ bỏ ý đồ ấy.
Ngày 18-6-1924, Toàn quyền Merlin đến thăm Quảng Châu. Sau khi biết ngày giờ và hành trình của Merlin, Phạm Hồng Thái mang theo súng ngắn, chuẩn bị ám sát y tại bến tàu Bạch Nga Đàm. Với trình độ nói tiếng Pháp lưu loát, anh trà trộn vào trong mấy chục sĩ quan và kiều dân Pháp, bí mật chờ thời cơ. Khoảng 10 giờ sáng, Merlin hớn hở từ trên quân hạm Pháp bước xuống, bắt tay những người ra đón. Phạm Hồng Thái cách y chỉ có khoảng 10 mét, đang chuẩn bị rút súng, nhưng đột nhiên phát hiện, mấy viên quan chức chính quyền địa phương Trung Quốc và ký giả Trung Quốc đi đến gần Merlin, nếu ám sát, rất có thể gây thương vong oan cho những người bên cạnh, nên anh thu súng lại.
Chiều hôm ấy, Merlin tham gia tiệc chiêu đãi trong Lãnh sự quán Pháp tại Sa Diện, lần này Phạm Hồng Thái đóng vai ký giả lại đặt chân đến hiện trường. Nào ngờ, khách mời đến dự tiệc rất đông, đứng ngồi lộn xộn, súng ngắn khó bắn trúng mục tiêu, lại một lần nữa mất thời cơ ám sát.
Ngày 19-6, thời cơ Phạm Hồng Thái chờ đợi cuối cùng đã đến. Tối hôm ấy, Lãnh sự Pháp tại Quảng Châu đón tiếp Merlin trong Khách sạn Victoria tại Sa Diện. Khoảng 20 giờ 45 phút, Phạm Hồng Thái từ cửa sổ ném bom vào bên trong. Bom nổ, ba người chết, năm người bị thương tại chỗ. Nhưng Merlin cách địa điểm bom nổ hơi xa, nhanh chóng chạy vào trong phòng gần đấy lẩn tránh nên thoát nạn.
Sau khi sự việc xảy ra, thừa lúc nhiều người hoảng loạn chạy tứ tung, Phạm Hồng Thái chạy thoát khỏi hiện trường. Nhưng, cảnh sát an ninh tứ bề phát hiện ra anh, truy đuổi gắt gao. Phạm Hồng Thái chạy ra hướng sông Châu Giang, phía tây Sa Diện. Đám đông quân cảnh nghe thấy động lao đến tham gia bao vây truy bắt, Phạm Hồng Thái giương súng bắn nhau với chúng. Cuối cùng, Phạm Hồng Thái hết đạn, anh không cam chịu bị bắt, đã hiên ngang nhảy xuống Bạch Nga Đàm, do lạ nước lạ cái, không lâu sau bị dòng nước xiết nhấn chìm.
Sáng ngày 21-6, cảnh sát đường sông đã phát hiện một thi thể nổi gần mạn đê sông Châu Giang. Phía cảnh sát nghe tin đã phối hợp khám nghiệm tử thi, xác định thân phận người chết là người Việt Nam. Ngày 27-6, cảnh sát lại vớt lên một khẩu súng ngắn ru-lô ở chỗ người ám sát nhảy xuống sông, phù hợp với những viên đạn người chết còn mang theo bên mình.
Hành động ám sát này là do chủ trương của Tâm Tâm Xã(một tổ chức của tiền Việt nam thanh niên cách mạng đồng chí hội-lúc bấy giờ chưa có hơi hám cộng sản).
Về chuyện làm sao mà Phạm Hồng Thái lại lọt vào được với mạng lưới an ninh dày đặc với vai một ký giả như vậy?,lúc tôi học phổ thông có 1 người thầy dạy môn Sử đã kể lại: là ông có nghe người thầy của ông là giáo sư Nghiêm Thẫm nói rằng để lọt qua mạng lưới an ninh ấy,tổ chức Tâm Tâm Xã đã thuê cho Phạm Hồng Thái một chiếc xe hơi thật cáu cạnh,riêng Phạm hồng Thái thì mặc bộ veston mới,tay cầm cây batoong,miệng ngậm ống điếu,vai mang bàn hình trong đó có bom.,nói chung ra dáng chịu chơi và rất tây.,,,chiếc xe hơi vừa đến cửa thì có người trong xe ra mở cửa và mời Phạm hồng Thái bước ra,ông bước ra khỏi xe và đi thẳng vào chốt an ninh,ông liến thọt cây batoong vào viên an ninh,miệng ông nhếch cười,rồi mời mỗi thằng mỗi điếu xì gà loại sang,một tay ông đưa lên thẻ nhà báo(thẻ giả).Tụi an ninh thấy tay này có dáng phong lưu và chịu chơi nên cho vào mà không nghi ngờ gì!
Merlin chết hay không chết thì ách đô hộ của thực dan Pháp với dân VN cũng không thay đổi vào lúc bấy giờ...nhưng tiếng bom Sa Diện đã thật sự kích thích những thanh niên cách mạng VN lúc bấy giờ để đi đến thành công dù bất cứ theo xu hướng hay ý thức hệ nào.Tiếng bom Sa Diện của Phạm Hồng Thái đã thật sự vang rền trong lịch sữ VN!,bởi ngàn năm nô lệ giặc Tàu,trăm năm đô hộ giặc Tây thì đây có thể nói là tiếng bom đầu tiên của con dân Việt dám đánh trực tiếp vào kẻ thù theo nghĩa đen và cả nghĩa bóng.
Đã 89 năm trôi qua kể từ ngày nổ bom ở Sa Diện, mộ người liệt sĩ VN Phạm hồng Thái vẫn lặng lẽ nằm im,nhưng vinh dự là ngôi mộ này đã được nằm chung với 72 vị liệt sĩ anh hùng Trung Hoa thơi cách mạng Tân Hợi(1911)...đó là nghĩa trang Hoàng Hoa Cương tại Quảng Châu,một điểm du lịch được nhiều người biết đến.
Thưa các bạn! sóng lớp phế hưng trôi qua,thời gian phủ rêu mờ lên bao thân phận thế nhân.Kẻ được người thua giờ cũng lặng yên cùng nắm cỏ khô vàng áy.Còn lại với người đời là sự nghiệp của những đấng anh hùng,là tấm gương của các bậc trung trinh tiết liệt.Một người chiến bại oai hùng như Phạm Hồng Thái sẽ mãi mãi còn lưu danh trong sử sách cũng như trong câu chuyện truyền lưu giữa thế gian.
Nghĩa Trung quê tôi có ai còn "nghe" tiếng bom Sa Diện rền vang ấy?
Xuyến Chi- đêm 20/6/2013-