Tôi viết những dòng này gửi đến quý vị nhân tiết tháng 7-mùa xá tội vong nhân năm nay,, và theo tích xưa cũng là lúc "chàng Ngưu-cô Chức" mỗi năm được gặp nhau một lần và 2 người cũng vừa được gặp nhau ở cầu Ô Thước trên sông Ngân cách nay 1 tuần...
Tôi lại chạnh lòng nghĩ đến những vong nhân cùng những "chàng Ngưu" của quê mình.Trong số ấy có 1 người do "cái duyên thời cuộc" đã thành vong linh và trong tâm tưởng của mọi người, người ấy đã trở thành "chàng Ngưu" trong cái thế thái nhân tình đầy éo le của một duyên phận lịch sử nghiệt ngã... !
Với những dòng này,người viết mạo muội xin được làm nhịp cầu Ô Thước trên dòng "Sông Ngân Nghĩa Trung" để mong bà con mình được "gặp" chàng Ngưu ấy!,chàng Ngưu của duyên phận lịch sử trên quê hương Nghĩa Trung :ông giáo Lý.

Ông tên là Nguyễn Hửu Lý,sinh năm 1916 tại thôn La Châu,ông có bằng tiểu học yếu lược (Primaire-CEPFI),thời Pháp thuộc ông dạy học ở Mộ Đức nên người ta thường gọi là ông giáo Lý.Ở cái thời đầu thế kỷ 20 ấy -nói ra nghe mà tội nghiệp! vì cái thời này đa số người dân quê mình suốt đời không biết cầm đến cây viết là gì,vì có được học hành gì đâu...! nên những người như ông giáo Lý có bằng cấp như thế là ngon lắm,khả kính lắm.
Cũng như mọi người cùng thời trên quê hương Nghĩa Trung , ông lớn lên và chứng kiến nhiều "cơn lốc lịch sử",rồi cũng từ những cơn lốc ấy mà có người do hoàn cảnh,xuất xứ của mình mà "nghiêng" bên này hay "ngã" bên kia. Ông giáo Lý đã "ngã" về chế độ miền nam lúc đó ,với chức vụ Xã trưởng xã Tư Duy (Nghia Trung bây giờ),nhiệm kỳ 1969-1973.,,và cũng chính trong thời gian này người dân mình được biết nhiều về ông.

Cho đến hôm nay còn nhiều người nhớ đến ông khi ông làm Xã trưởng bởi cái tính khẳng khái,không quan liêu,không nịnh trên,không nạt dưới của ông.
Ấn tượng nhất về ông mà người dân hôm nay vẫn còn nhớ là mỗi khi có việc phải chứng giấy tờ thì được ông " giải quyết tại chỗ",nhiều người nói rằng có lúc ông đang cày ruộng nhưng thấy có ai đó đứng trên bờ nhìn ông,thì ông liền hỏi :"chứng giấy hả?" và ông liền giờ trâu lại,cầm giấy đọc xong rồi...ký liền.,,cũng có lúc ông đi đâu đó mà gặp người dân muốn chứng giấy thì ông bảo đưa xem,đọc xong ông cũng "giải quyết tại chỗ" luôn !
Việc này đến tai ông quận trưởng Tư Nghĩa lúc đó là Vũ Thái Thanh Hoa,nên ông Lý bị khiển trách và ông đã phản kháng: "Việc gì mà phải bắt người ta đến văn phòng, ký được thì ký liền cho người ta để người ta còn đi cày cấy làm ăn chứ",rồi cũng "tật" củ ấy ông vẫn cứ "giải quyết tại chỗ" cho người dân nếu được.
Thời gian 1969-1973 có nhiều cầu cống,trường 2 lớp... được xây dựng,nhiều công trình vẫn còn tồn tại đến ngày hôm nay,một phần đã nhờ công lao của ông giáo Lý,cho dù cũng có thể ông "tham nhũng chút chút"...
Thời chiến tranh với nhiệm vu của một xã trưởng,dĩ nhiên ông cũng từng dẫn nghĩa quân đi "kích" ban đêm...nhưng lạ một điều là ông biết rất rõ những người hoạt đông hay những gia đình có người hoạt động cho phía bên kia(theo cách nhìn của chế độ lúc đó) nhưng ông vẫn không tố cáo.
...Đọc đến đây chắc mọi người nghĩ tôi ca tụng ông.,../KHÔNG./..! tôi không có bà con họ hàng gì với ông giáo Lý,lại càng không có một định kiến chính trị phe này,phe kia khi viết những dòng này. Tôi chỉ muốn nói lên cái tâm tình về một người mà hầu như người ấy không mất lòng dân với một chức vụ sát với dân nhất trong một thời điểm lịch sử nhạy cảm nhất trên quê hương mà thôi!
Ông đã một thời "làm dâu trăm họ",nên chắc là người ưa cũng lắm và người không ưa cũng có.Người không ưa thì thấy ông "cay", người ưa thì thấy ông "ngọt"...Âu đó cũng là lẽ thường của một con người trong lúc bình sinh.
Ông đã đến với cuộc đời này trên quê hương định mệnh Nghĩa Trung cùng chúng ta như một "cây quế',với cái tính vừa cay,vừa ngọt trong nhận định của nhiều người.
Vâng! ông chính là một " cây quế" trên vùng đất "chiêm trũng" La Châu,một vùng đất mà lẽ ra ông phải là một "cây lúa" hiền hòa,không cay,không ngọt-nhưng ông vẫn là một "cây quế"...đó cũng chính là nguồn cảm hứng để tôi viết bài này gửi đến quý vị hôm nay.

Làm người trên thế gian này ít nhiều ai cũng phải chịu nhiều cái oan nghiệt của cuộc đời,làm người chính trị thì thường hay chịu quy luật khắc nghiệt của chính trị..Ông giáo Lý đã phải chịu quy luật khắc nghiệt ấy khi lịch sử sang trang vào những ngày của năm 1975 cho dù sự nghiệp chính trị của ông quá bé nhỏ,để rồi trên "chuyến tàu hoàng hôn" hôm ấy đã đưa ông đi và vĩnh viễn không trở về với người dân Nghĩa Trung nữa !...Thiết nghĩ nếu như ngày ấy ông được "ở lại" thì Nghĩa Trung có mất mác gi đâu?...nhưng thôi! chuyện củ đã qua rồi!.
Dù sao ông giáo Lý cũng là một nhân vật nhạy cảm,viết về ông khi người viết thuộc lớp hậu sinh quả là một khó khăn và lại càng khó khăn hơn khi bài viết này đến với nhiều người, để ai đọc cũng cảm thấy vui và dâng lên niềm thông cảm, và tôi đang hy vọng sự thông cảm từ quý vị ,bởi cỡ bự như Hoàng Cao Khải, Phạm Quỳnh kia, mà hôm nay cũng được lịch sử "thông cảm", thì ông giáo Lý với một sự nghiệp quá bé nhỏ,sao chúng ta lại không thông cảm được? nên tôi hy vọng rằng bài viết này sẽ không bị xóa để được mọi người chia sẻ và cùng thông cảm.

Thưa quý vị, tôi viết những dòng cuối cùng này thì bước chân nhất bộ-nhất bái của thầy Tâm Mẫn sau gần 4 năm ròng cũng sắp chạm đến đồi Yên Tử và niềm vui sắp được vỡ òa trong từng trái tim nhân ái trên mọi miền của đất nước này, trong niềm hân hoan và hạnh lạc đó, tôi xin thắp một nén nhang để cầu nguyện và hy vong các vong linh của quê hương Nghĩa Trung mình sớm được siêu thoát trong mùa xá tội vong nhân này,trong đó có vong nhân "Chàng Ngưu giáo Lý"
Xin kính lạy!
Xuyến Chi-14/7 âm lịch-(2012)