Xin giới thiệu cùng bạn đọc Nghiatrung.com một bài viết thật hay,thật vui về cái món mà người Quảng Ngãi ta ai ai cũng quá rõ của anh Xuân Phước đăng trong cuốn "Trường ông Dave ngày ấy" mà anh là một cựu học sinh của mái trường nổi tiếng này.
Tuy đã quá quen thuộc với món Don nhưng tôi vẫn muốn các bạn hãy nghe xem cuộc phỏng vấn ấy đã xảy ra như thế nào,nhé!

PHỎNG VẤN CHỊ UI THỊ DON
***
Phóng viên: Xin chào chị Don.Tên chị có vẻ bình dân ?

Don: Chỉ bình dân về mặt giá cả,từ 1.500 đến 2.000 đồng một tô,rẻ từ 3 đến 5 lần so với bún giò,phở bò hoặc mì hoành thánh.Nhưng về danh xưng,tên tôi có tầm cỡ…quốc tế. Don có cách phát âm theo từ John trong tiếng Anh,về cách viết Tây Ban Nha Don được đặt trước tên riêng của nhà quí tộc “Don Quichotte” hay “Don Juan” chẳng hạn.

Phóng viên: Xin lỗi,nói có khi không phải mong chị bỏ quá cho,chị chỉ là cư dân dưới đáy…sông?
Don: Chẳng những tôi,các chị nghêu ,sò,ốc, hến cũng vậy.Chúng tôi làm nhiệm vụ của các nhà vệ sinh môi trường.Bản thân tôi là chuyên gia lọc nước từ sông ra biển,làm việc suốt ngày đêm.

Phóng viên: Có vẻ như chị hơi tự hào nghề nghiệp ?

Don: Chẳng những thế tôi còn tự hào về nguồn gốc.Tôi và chị ốc là những thực phẩm có từ thời…săn bắt và hái lượm.Thật ra thì tôi di chuyển với tốc độ khá chậm nên muốn “săn bắt” người ta chỉ cần “hái lượm”, xúc, nhặt tôi từ đáy sông. Tôi từng là món ăn độc chiêu của người Chăm từ nghìn năm trước ở Quảng Ngãi , cũng như ốc hấp là món có từ thời An Dương Vương(có hình xoắn ốc).

Phóng viên: Với lịch sử cá nhân đầy uy tín như thế,tại sao các chị (Don và ốc hấp ) lại đứng chung một thương hiệu với hột vịt lộn?

Don: Qua đã lâu rồi thời”độc canh độ cư”.Cần phải liên kết dưới ngọn cờ ”Miliket” để tạo sức mạnh tốt hơn. Các tập đoàn kinh doanh tầm cỡ đại gia cũng không trụ nổi nếu đứng đơn độc: General Motor, Microsoft Hyundai…Ngay cả nhôm -nhựa-dép đứt cũng phải kết hợp buôn chung với lông gà ,lông vịt và giấy vụn. Hôm nọ ,có mấy ông khách ở xa về quê tìm ăn don cho đỡ nhớ dắt theo mấy bà vợ,quí phu nhân lại... khoái hột vịt lộn và ốc hấp. Vâng, có ngay!

Phóng viên: Được biết món don đã được đóng gói xuất tận vào TP HCM và có mặt ở một số quán đặc sản.Theo chị với một cuộc hành trình dài như vậy liệu chất lượng có được đảm bảo?

Don: Tôi không bảo thủ đến độ cho rằng ngắm hoa phong lan phải vào tận rừng sâu,muốn xem sen nở phải ra giữa ao đầm vào mùa hạ,nhưng quả thực muốn thưởng thức rốt ráo của món don,tốt nhất phải chịu khó ” về lại sông Trà,về với quê hương…”

Phóng viên: Dường như trước khi có một chỗ đứng ổn định ở các quán “don,ốc hấp,hột vịt lộn”,chị đã từng có những bước truân chuyên?
Don: Truân chuyên và truân chuyển.Don đã được đựng trong cặp ui bằng đất nung để giữ don nóng lâu và gánh đi từ Nghĩa Hòa hay Nghĩa Hiệp đến thị xã,cách khoảng trên 10 km.có lúc được đẩy xe bán dạo kiểu bánh bao và hủ tíu gõ khắp phố phường. Thời ”di động”!

Phóng viên: Theo chị để tham gia tổ chức Thương Mại Thế Giới(WTO)món don cần phải làm gì?

Don: Chẳng cần phải làm gì. Hữu xạ tự nhiên hương.Người ta có thể thay đổi,thêm thắt trong khâu chế biến đối với hủ tíu Nam Vang,cà ri Ấn Độ ,phở Hà Nội hay bún bò Huế nhưng…không thể làm gì thêm với tô Don Quảng Ngãi. Có vẻ như Don đã hoàn chỉnh ngay từ buổi đầu có mặt trên bàn ăn. Càng cố ý nêm nhiều bột ngọt ,tương,chao,xúp Knor vào càng có nguy cơ làm mất đi thương hiệu độc đáo của Don.

Phóng viên: Đâu là bí kíp công nghệ chế biến (nếu có) của Don?

Don : Những cái lưỡi bị tha hóa bởi nền văn hóa ẩm thực công nghiệp
quen với các loại thực phẩm pha tẩm đủ các thứ hóa chất,hương liệu,thực khó mà lĩnh hội được tính mộc mạc,giản dị và thanh bạch của tô Don . Đơn giản chính là bí kíp công phu.

Phóng viên: Nhiều người tỏ ý nghi ngờ tại sao một tô nước lểnh lảng với chừng hơn hai muổng canh Don và vài chiếc bánh tráng nướng bẻ vụn có thể địch nổi với các món nặng ký như dê 7 món,bồ câu hầm, ngầu pín,hăm-bơ-gơ hoặc gà rán Texas.

Don : Phải nói ngược lại mới đúng ! Các món cao lương mỹ vị kia làm sao địch nổi với tô Don? Tổ chức Y Tế Thế Giới luôn cảnh báo về hàng loạt chứng bệnh do ăn uống quá nhiều thịt mỡ động vật nhưng chưa hề có công bố nào về nguy cơ bệnh tật nào do ăn Don. Virus gây bệnh bò điên,heo long mồm lở móng,cúm gà đang đe dọa vượt khỏi rào chắn sinh học tấn công con người, nhưng chắc chắn sẽ không có virus cúm…Don. Các đại công ty thực phẩm hăm-bơ-gơ và gà rán Texas có thể sẽ phá sản còn tôi thì không. Don là thực phẩm an toàn.

Phóng viên : Với tình hình đáng ngại hiện nay khi thịt gia súc gia cầm có khả năng lây bịnh cao,món cút rô ti và gà “nướng lu” coi như …dẹp tiệm, Quán xá và các bữa ăn gia đình đang chuyển qua các nguồn thực phẩm khác, thế cân bằng mồi nhậu bị phá vỡ,chị có nghĩ món Don sẽ bị nhắm đến và nguồn Don sẽ bị cạn kiệt ,cung không đủ cầu?

Don : Hoàn toàn không. Thiên nhiên có khuynh hướng ban phát hào phóng cho các sinh vật càng nhỏ bé càng có khả năng sinh sản dồi dào. Chiều kích cơ thể sinh vật tỷ lệ nghịch với số lượng sản sinh. Nếu nguồn nước của các dòng sông Quảng Ngãi không bị ô nhiễm bởi khát vọng công nghiệp hóa vội vã thì chỉ cần một đêm ân ái của cộng đồng cư dân Don dưới đáy sông Trà Khúc và sông Vệ cũng đủ bù đắp vào chỗ thiếu hụt của thịt gia súc gia cầm. Tôi sẽ nhờ chị ốc một tay. Cứ nhìn vào khả năng sinh sản của ốc bươu vàng là đủ rõ.

Phóng viên: Chị có ý định phát triển nghề nghiệp của mình?

Don : Tất nhiên . Vì đó là qui luật. Don luôn đồng hành với thời đại. Sảng khoái và tự tin. Tôi đang có một số chương trình hành động sắp đến. Có thể tôi sẽ liên doanh với các hãng bia trong nước và quốc tế. Don và Dung Quất, Ốc Hấp và bia Heineken,hột vịt lộn cùng rượu Bàu Đá. Sẽ có chương trình khuyến mãi đặc biệt, lấy Don làm giải thưởng. Mua một máy tính hiệu X, được rút thăm trúng thưởng mười tô Don, mua điệt thoại di động hiêu Y được trúng thưởng du lịch về...sông Trà Khúc. Được chứ?

Xuân Phước