Cảm ơn bạn huuhien1269 đã sưu tầm bài thơ hay của tác giả Nguyễn Đức Minh.Về bài thơ này thì tôi không có ý kiến gì.
Riêng phía dưới bài thơ thì bạn có chú thích:
Phủ : Huyện // Tổng : Tỉnh

Không phải vậy đâu bạn,
Thời xưa mà cụ thể là sau 1831 thì Tổng tương đương với Xã hiện nay,Tổng gồm nhiều làng hay nhiều Xã nhỏ.Đứng đầu Tổng là Chánh Tổng(như cụ Chánh Cần ở Tân Hội,trước năm 1945 có giai đọan cụ đã làm Chánh Tổng Nghĩa Trang quê mình đó).Vậy Tổng ngày xưa là Xã bây giờ thôi.
-Thế còn Tỉnh?,,Tỉnh ngày xưa cũng là Tỉnh như bây giờ thôi!đứng đầu Tỉnh là vị quan có chức danh Tuần Phủ(hay Tuần Vũ)
Vậy Tổng không phải là Tỉnh.
Nói đến đây chắc có người thắc mắc,thế thì Tổng Đốc Hà Nội là ông Hòang Diệu hay Tổng trấn Gia Định là ông Lê Văn Duyệt ngày xưa,mấy ổng có làm quan cấp Xã bao giờ đâu,nếu làm thì phải gọi là Chánh Diệu,Chánh Duyệt như Chánh Cần ở quê mình chứ!sao phải gọi là Tổng Đốc,Tổng Trấn? và vì Hà Nội,Gia Định là 2 tỉnh thành lớn mà! vậy Tổng phải là Tỉnh thôi!

Sự thật như thế này:
Năm 1831 Vua Minh Mạng dổi các Trấn củ thành các Tỉnh.,Việt Nam thời đó có 30 tỉnh,ngoài Quảng Trị có 18 tỉnh,từ Quảng nam trở vào có 12 tình.Thừa Thiên là kinh đô.
Đứng đầu các tỉnh là quan Tuần Phủ(Tuần Vũ),nếu là Tỉnh lớn như Hà Nội thì đứng đầu là quan Tổng Đốc,,vậy Tổng Đốc để chỉ chức danh lớn hơn Tuần Phủ mà thôi!,chứ Tổng ở đây không phải chỉ Tỉnh lớn hay Tỉnh nhỏ gì cả!

-Phủ và Huyện: Phủ lớn hơn Huyện,một Phủ có thể gồm nhiều Huyện,,như Tư Nghỉa là Phủ,có thời điểm bao gồm cả huyện Nghĩa Hành và Mộ Đức,Nghĩa Hành,Mộ Đức là Huyện
Vậy Phủ không phải là Huyện,,,Phủ phải lớn hơn huyện.

-Sông Nha:Nha là một càch gọi khác của Phủ mà thôi
ví dụ như có câu: "Khi xa cách vách cũng xa,khi gần cách Phủ cách Nha cũng gần" Nha cũng là Phủ mà thôi.
Trong bài thơ của Ông Đức Minh,Sông Nha là Sông Phủ bây giờ đó(bạn huuhien1269 nói đúng),,nhưng vì muốn gieo vần nên tác giả dùng "Sông Nha" thôi!

Chắc có lẽ còn "phê tết" nên bạn huuhien1269 chưa kịp sưu tầm kỹ chút thôi...không sao đâu.
Thân chào anh chị em.
QT

Chánh tổng là chức danh người đứng đầu một tổng (gồm một số xã). Đơn vị tổng đã có từ thời Lê, được thiết lập dưới thời Tây Sơn và bị bãi bỏ dưới thời Gia Long. Thời Minh Mạng lập lại cấp tổng và đặt chức CT. CT là thuộc viên của chính quyền cấp huyện; giữ vai trò trung gian giữa cấp huyện và cấp xã, truyền lệnh của chính quyền cấp trên xuống làng xã thuộc phạm vi tổng và giám sát việc thực hiện những lệnh đó. Thời Pháp thuộc, ở Nam Kỳ, chánh tổng và phó tổng được xếp trong ngạch nhân viên hành chính, được hưởng lương và xếp hạng bậc. Trước 1887, chánh tổng và phó tổng do chính quyền thực dân Pháp lựa chọn, chỉ định. Sau 1887, CT được tuyển lựa thông qua thi tuyển. Từ 1918, CT được tuyển lựa thông qua bầu cử (cử tri thuộc các thành phần có chức quyền, có tài sản, có bằng cấp). Thống đốc là người quyết định cuối cùng trong việc tuyển lựa này. Ở Bắc Kỳ và Trung Kỳ, CT được lựa chọn qua bầu cử và là người thay mặt cho tổng về mặt hành chính và pháp lí (như lí trưởng ở cấp xã) để giao thiệp với cấp trên.

Ông Chánh Tổng (mà cụ thể là ông Chánh Cần) ở Tân Hội mà bạn quynhtrang đề cập đến, chính là ông của tôi (bác ruột của ba tôi). Thỉnh thoảng tôi vẫn được ba kể lại về Ông, và được biết ở thời đó Ông được rất nhiều người nể trọng.

Xin chân thành cảm ơn bạn QT đã đính chính giúp! Tôi luôn trân trọng những lời chỉ giáo như thế vì tôi luôn tâm đắc câu này:"[b]người chỉ ra cái sai của ta là thầy ta[/b]".
Cũng vì hiểu theo kiểu "phiên phiến" cho nên trong chú thích của mình có những điều chưa thật chính xác với cách dùng từ thời ấy xin thành thật cáo lỗi! Và nhắc nhở của QT cũng tạo động lực để tôi đi tìm thêm thông tin về những điều mình chưa nắm rõ. Vì thời gian thì có hạn nên cũng chỉ những gì thật sự quan tâm mới phải đi tìm, rất may ngày nay nhờ có công cụ tìm kiếm trên mạng, chỉ cần vài ba cái click chuột là có ngay tất cả những gì mình cần chứ như ngay xưa thì có mất cả tháng trời cũng chưa chắc tìm ra.
Theo những gì trong File tôi đính kèm dưới đây (có cả địa chỉ web nguồn) thì đúng là chúng ta hiểu biết về quê hương ta còn quá ít ỏi, và cơ hội này cũng là dịp để biết thêm về quê hương ta hơn.
Rõ ràng cái tên Nghĩa Trung (và cả Phủ Tư Nghĩa nữa) quả là rất đáng tự hào, tên này đã có từ rất lâu trong sách sử chứ không hề mói như một số tên xã huyện khác, lật lại: CÁC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH TỈNH QUẢNG NGÃI THỜI ĐỒNG KHÁNH (1885-1889) ta mới ngộ ra rằng thời đó thôn và xã là như nhau (cùng ở dưới cấp Tổng), có khác nhau chăng là ở yếu tố diện tích mà thôi (thôn Điền Trang, xã La Châu, xã An Hà...), Mãi cho đến thời Pháp thuộc khái niệm Phủ và Tổng vẫn còn được dùng, nhưng sau 1945 thì đổi thành Huyện và Xã. Bài thơ trên do một người sinh trước 1945 (khoảng 1929 tính đến 1945 là khoảng 16 tuổi) viết vào những năm 1970 thì khái niệm Phủ Tư Nghĩa chỉ còn trong hoài niệm.
Còn giữa Nha và Phủ thì còn phải bàn lại, đồng ý rằng thời đó có thể Nha và Phủ là hai cấp tương đương nhau, cùng ở dưới cấp Tỉnh tuy nhiên, nếu xem thông tin về các huyện Nghĩa Hành, Sơn Tịnh và Đức Phổ thời thuộc Pháp đều trực thuộc [b]Nha Sơn Phòng Nghĩa Định[/b] thì sẽ thấy Nha là một khái niệm hoàn toàn khác Phủ.
Một lần nữa xin cảm ơn bạn QT nhé!
Hữu Hiên
Sao mình gửi File đính kèm lấy từ dữ liệu trong PC lại không thành công nhỉ?

Thêm nữa nè:

Phải nói bài thơ hay thiệt
tks bác nha !!

Cảm ơn chú Hữu Hiên đã chia sẻ và dẫn nguồn để thế hệ sau có cơ hội hiểu rõ hơn về nguồn cội của mình.

Xã Nghĩa Trung trước kia có tên là Nghĩa Trang,có thôn An Hà 2 (nay thuộc thị trấn La Hà).

Đọc bài thơ cháu có một thắc mắc là: Trường Tư Nghĩa có phải nói đến trường THPT số 1 Tư Nghĩa bây giờ? Nếu vậy thì bài thơ phải được viết sau năm 1975, năm thành lập trường mới phải.

p/s: Lâu lắm rồi không thấy sự xuất hiện của những cái tên tham gia bình luận ở trên, một chút buồn.

Chào các bạn,
Trong những ngày sắc trời xuân đang theo gió se se lạnh thổi về,đất trời phương nam như đã hội đầy lộc xanh chồi biếc chực chờ,trong cái nôn nao chờ đón lòng nhân thế như trãi rộng ra bay bỗng hơn.
Tôi nhớ nhiều đến những cái tết ngày xưa và cũng rất xa ở An Hà,Tư Duy Tư Nghĩa Quảng Ngãi. Tôi nói rất xa xưa là bởi vì sau năm 68 ,gia đình tôi dời ra tỉnh sinh sống nên hình như cái xa của không gian và thời gian ấy như kéo dài thêm ra vậy. Nhưng các bạn biết không,tuy sinh sống ngoài đó nhưng hầu như gia đình tôi đều về ăn tết ở quê. Đặt biệt có một cái tết năm 70 ông bố tôi cho mang cả máy điện và TV về và thế là bóng điện neon sáng cả một vùng ba ngày tết ,người đến nam phụ lão ấu đông đúc rất vui, và đó cũng là dịp hiếm hoi trong cái thời lửa đạn ấy.Nghĩ lại, càng thấy thương cho người dân quê mình thời ấy biết bao!
Cũng như mọi gia đinh khác ở trong làng,nhà tôi cũng lăng xăng chuẩn bị cho tết rất kỷ lưỡng,tết là một sự huy hoàng trang trọng thiêng liêng,ông cụ tôi đón Chúa Xuân như đúng nghĩa đón vi thần mang hạnh phúc đến cho muôn loài. Đêm trừ tịch,ông gọi hai anh em tôi ra ngủ chung với ông trước gian thờ,ông nói như vậy sẽ dễ giao tiếp với tổ tiên hơn. Ấn tượng của tôi mạnh nhất là chương trình ngâm thơ xuân của đài phát thanh( chương trình thơ mùa xuân chiến sĩ qua các giọng ngâm tao đàn kỳ cựu của Hoàng Oanh),trong trí nhớ non nớt của mình đêm giao thừa với thơ,hương trầm ,mùi hoa huệ thơm ngát. Thơ xuân,đậm nét nhất là tết năm Đinh Mùi 1967 đêm giao thừa năm đó,trong lúc chúng tôi ngủ lăn quay thì không biết cha tôi đã ngồi tới mấy giờ nhưng dịp đó ông làm nhiều thơ xuân nhất.
Tôi xin gởi ra đây để hầu tạo thêm không khí xuân và cũng để cho các bạn có thể tìm ra một tiếng tơ ,một mùi hương một nét xuân xưa của quê mình cũng là nên ,chứ các bạn.
CHỜ ĐỢI XUÂN VỀ
Người ta chờ đón một mùa xuân
Như đón người yêu buổi cuối tuần
Lo lắng đường đời muôn vạn nẻo
Cơ cầu con Tạo bánh xe luân

Hè đến tôi ngồi dưới bóng cây
Nhớ thương nàng đã khuất bao ngày
Thu sang lá chết vàng rơi rụng
E sợ tình đời lắm đổi thay

Đông về mưa trút gió lê thê
Mưa phủ hoàng hôn khắp tứ bề
Đêm dài phòng vắng hơi sương lạnh
Biền biệt người đi chẳng thấy về

Nay nàng trở lại với thế gian
Mang cả tim yêu thiếp tặng chàng
Tương phùng mở hội lòng say đắm
Chín chục thiều quang hanh phúc tràn

Vẫn đẹp như xưa dáng mỹ miều
Thế gian mừng rỡ đón xuân yêu
Gần nàng quên cả ba mùa vắng
Hạnh phúc bên xuân,phúc lộc nhiều.
Tư Nghĩa _ Tết Đinh Mùi 1967.

Đây là đoạn cuối trong [b]bản gốc[/b] của bài thơ [b]An Hà quê tôi[/b] mà theo như lời người thân của tác giả: [i]"Tôi gởi cho ông bài gốc AHQT của ông cụ nhà tôi, có khác khúc sau một chút vì trước đây còn có chút khác biệt trong suy nghĩ nên cụ sửa đi cho phù hợp. Ông xem qua có nên đăng luôn cho phong phú không nhé!
......" [/i]
Nay xét thấy có nhiều thứ cần trả lại cho đúng với giá trị, ý nghĩa lịch sử của nó, người ấy lại muốn công bố thêm. Biết đâu lại cho chúng ta cái nhìn về một thời khói lửa của quê mình mà trong một lần về quê (ý là từ ngoài thị xã về lại trong quê Nghĩa Trung), cám cảnh quê hương xinh tươi trong ký ức nay chìm trong chằng chịt dây thép gai mà ông cảm tác nên bài thơ này chăng(?)

[img] [/img]
......
.....................
Tháp Hòa Thượng đồi cỏ may
Tường Thành đổ nát thương vay cho đời
Trăm năm cũng một đổi dời
Lùm cây Ông Đốc mất nơi hẹn hò
x
x x
Quả đạn lớn vỏ bom to
Kẽm gai giăng mắc quanh co lối về
Dấu xưa dù thắm tình quê
Càng khơi tro cũ càng tê tái lòng
Văn hiến lạc mất đôi giòng
Sắn khoai còn củ,lúa đồng còn hương
(Về quê 1968)

Ở dưới còn ghi thêm: Quảng Ngãi tỉnh,Tư Nghĩa phủ,Nghĩa An Tổng,An Hà xã,La Tá xứ.

Post bứa ảnh lên mà quên chú thích! Bức ảnh này chính là một trong những chuyến "về quê" của gia đình tác giả bài thơ đó.

Sau lưng nhân vật trong ảnh,cạnh bên cây dừa nhỏ và gốc găng là con đường từ trái qua phải hướng đi từ ngõ huyện Tư Nghĩa lên trạm dầu thực vật(trạm xá cũ). Cảnh xưa đã nhiều đổi thay,mấy ai không chắt chiu kỷ niệm của mình để rồi buồn thương cho những mất mát vô thường?

Thông báo muộn !
Tác giả bài thơ An Hà quê tôi đã đi về cõi vĩnh hằng vào ngày 14-11-2013 tức 12 tháng 10 ÂL thọ 84 tuổi,an táng tại nghĩa trang thị trấn Đạ M'Ri ,Đa Huoai,tỉnh Lâm Đồng . Xin trân trọng thông báo cho những ai đã từng quen biết ông tại thôn An Hà xã Nghĩa Trung.

Xin thứ lỗi, lẽ ra nên thông báo sớm hơn,dù sao dẫu muộn cũng là nên.
(thứ nam Nguyễn Đức Tuấn Đạt)